Rekabeti algoritmalar mı şekillendiriyor?

Marketing Türkiye'yi Google kaynaklarınıza ekleyin.

AB Komisyonu, “Hakim Durumda Bulunan Teşebbüslerin Dışlayıcı Davranışlarına İlişkin Rehberi” kabul etti. Böylece 2008 tarihli Uygulama Öncelikleri Rehberi yürürlükten kalktı.

Kanımca rehberin temel amacı; hakim durumda bulunan teşebbüslerin rekabet amaçlı meşru davranışları ile rekabete aykırı dışlayıcı davranışlarının arasındaki ince sınırı ortaya koymak.

Lakin meşru rekabet, piyasalara/sektörlere özgü karmaşık dinamikler dikkate alındığında netleştirilmesi ve genelleştirilmesi son derece güç bir kavram. Bu nedenle Komisyon belli başlı davranışları (bağlama, sözleşme yapmayı reddetme vs.) merkeze alarak, yargı kararları ekseninde temel yaklaşımını ortaya koymaya çalışmış.

Bir paylaşımda ele alınamayacak kadar geniş ve önemli bir konu. Bu nedenle önemli bulduğum hususları paylaşım konusu yapmak niyetindeyim.

Bunlardan ilki “İletişimsiz Birlikteliğe Dayanan Birlikte Hakim Durum” (Başlık 2.3.2_ Collective Dominance Based on Tacit Coordination).

Niçin önemli?

Teşebbüslerin arasında herhangi bir anlaşma, iletişim ya da yapısal bağlantı yok, ancak piyasanın karakteristiği (iletişim bulunmaksızın) birbirlerinin davranışlarını tahmin ederek eşgüdüm halinde davranmalarına olanak sağlıyor. Bu durumda rekabet kuralları uygulanabilecek.

Diğer deyişle, teşebbüslerin anlaşma ya da iletişimin bulunmaması savunması boşa çıkacak.

Şu hususlar çarpıcı:

• İlke olarak karmaşık olmayan ve istikrarlı piyasalarda birbirine benzer teşebbüsler için iletişimsiz birlikte hakimiyet daha olası.

• Ancak bazı hallerde karmaşık piyasalarda da bu davranış ortaya çıkabilir. Bakınız burası çok önemli. Örnek; pazar liderini takip etmek ya da üçüncü taraf veya çevrimiçi platformlar tarafından sunulan algoritmalar kullanmak.

• Şeffaf ve rakip davranışların gözlemlenebilir olduğu pazarlarda bu davranış daha olası. Burası da önemli. Yapay zeka veya algoritmaların kullanılması şeffaflığı artırabilir rakip davranışları gözlenebilir hale getirebilir.

• Caydırıcılık mekanizması önemli. Bu mekanizma mevcut ise tehdit ya da misillemenin fiilen kullanıldığına dair kanıt gerekmez. Rekabet koşullarına geri dönme olasılığı başlı başına bir caydırıcı unsur olabilir! (Bu ifadenin fiyat algoritmalarını ima ettiğini düşünüyorum. Lakin referans verilen kararlar 2002 Airtours ve 2018 Tronox/Cristal. Kararları dikkatli incelemek gerek).

• Potansiyel rekabetin varlığı bu davranışın şekillenmesinde önemli bir değişken.

Şüphesiz yukarıda özetlenen çerçeve iletişimsiz birlikte hakim durumun varlığını tespit etmeye yönelik. Böyle bir koordinasyonun tespiti ile iş bitmeyecek, birlikte hakim durumda bulunanların dışlayıcı davranışları analiz edilecek.

Dışlayıcı rehber kapsamında ilgi çeken çok konu var. Örneğin Google Android kararına atıfla davranışsal yatkınlık (Android kullanıcıların ön yüklü gelen arama motorunu imkan bulunmasına rağmen değiştirmeme eğiliminde olması) pazara giriş engeli olarak kabul edilmiş!

Bu gibi konularda yazmaya devam etmeyi planlıyorum.

Bülent Gökdemir hakkında…

1973 yılında Ankara’da dünyaya geldi. Hacettepe Üniversitesi İİBF İktisat Bölümünde lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamladı. Dundee Üniversitesinde uluslararası hukuk alanında yüksek lisans yaptı. Hacettepe Üniversitesi İİBF Maliye Bölümünde doktorasını tamamladı. 1999 yılında uzman yardımcısı olarak göreve başladığı Rekabet Kurumu’ndan 2025 yılında Başuzman kadrosundan emekli oldu. Bu süre içinde geçici görevlendirmeler ile TBMM ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programında danışman ve proje yöneticisi olarak görev yaptı, ODTÜ İİBF İktisat Bölümünde yarı zamanlı öğretim görevlisi sıfatıyla dersler verdi. Rekabet Kurumu’ndan 2025 yılında Başuzman olarak emekli olan Dr. Bülent Gökdemir kurucusu olduğu VALİS Danışmanlık şirketinde kariyerine devam ediyor.

Bülent Gökdemir yazdı: A101- Carrefour kararında rekabetin sınırları nerede başlıyor?