İşin anlamı değişiyor: Çalışanlar amaç ve aidiyet peşinde…

İş dünyasında çalışan bağlılığına dair klasik kabuller hızla değişiyor. Pluxee’nin Ipsos ile birlikte 10 ülkede gerçekleştirdiği araştırma, Türkiye’de çalışanların işe bakışının daha pozitif, çok boyutlu ve dengeli bir yapıya evrildiğini gösteriyor. Özellikle genç çalışanların yüksek mutluluk ve gelecek beklentisiyle öne çıktığı tabloda; iş, artık hayatın merkezinde konumlanan tek unsur değil, daha geniş bir yaşam denkleminin parçası olarak yeniden tanımlanıyor. Bu dönüşüm, kurumlar açısından çalışan deneyimini yeniden düşünmeyi zorunlu kılıyor.

Çalışanlar bugün nasıl hissediyor?

Gelecek beklentilerinin ötesinde, çalışanların bugünkü ruh halini tarif eden kelimelerin çoğu pozitif, hevesli, mutlu ve özgüvenli. Türkiye’deki çalışanlar, özellikle 18-24 yaş arası gençler, birçok gelişen ekonomiye kıyasla daha yüksek mutluluk seviyeleri bildiriyor. Türkiye’de çalışanların mevcut ruh hali sorulduğunda yanıtların büyük bölümü pozitif duygular etrafında toplanıyor. Bu oranlar pek çok gelişen ekonomi ülkeleri ortalamasının üzerinde.

Türkiye’de öne çıkan iyimser tablo, en belirgin şekilde 18-24 yaş arası genç çalışanlarda görülüyor. Gençler kendini daha mutlu (yüzde 48) ve daha özgüvenli (yüzde 21) hissediyor. Bu durum Türkiye’nin geleceğe dönük beklentilerde olduğu gibi ruh halinde de gençler tarafından yukarı çekildiğini ortaya koyuyor.

Geleceğe en çok gençler güveniyor

Türkiye dahil çoğu ülkede, genç çalışan kuşağı kendi geleceğine daha olumlu bakıyor. Türkiye’de çalışanların geleceğe yönelik beklentileri yaş gruplarına göre belirgin şekilde ayrışıyor. 18-24 yaş arası genç çalışanlar, diğer tüm yaş gruplarına kıyasla geleceğe daha umutla bakıyor.

Türkiye’de iyi yaşamın merkezinde aile ve yakın çevre var

Katılımcılar için hayatı iyi yapan en önemli faktör “etrafımda iyi insanlar var” ifadesi (yüzde 54). Türkiye’de çalışanlar için sosyal çevre, destek sistemleri veya yakın ilişkiler, işten veya maddi göstergelerden daha önce geliyor. Kendi için zaman ayırabilmek (yüzde 42) ve iyi hissetmek (yüzde 41) ise ikinci sırada.

Bu tablo, Türkiye’de yaşam kalitesinin daha çok ilişkiler+kişisel iyilik hali+zaman yönetimi üçlüsü etrafında şekillendiğini gösteriyor.

Ek olarak, çalışanlara haftada fazladan 4 saat verilse yüzde 31’i bu zamanı aileyle geçirmek istiyor. Bu da Türkiye’de “iyi yaşam” algısının temelinde ilişkisel bağların baskın olduğunu ve iş ile özel yaşam arasında duygusal dengeyi koruma arzusunun güçlü olduğunu ortaya koyuyor.

İş, büyük denklemin küçük bir parçası

Çalışanlar işlerini, özel hayatlarının ve toplumsal sorumluluklarının yanında yaşamın önemli bir parçası olarak görüyor. İşlerine emek veriyorlar fakat bu emek ve bağlılık artık hayattaki her şeyin önüne geçmiyor. Çalışanlar kendi yaşam dengelerini korumak için doğal sınırlar koyuyorlar.

Çalışanlarla işyerleri arasında beklenmedik bağ

The Office gibi klasik dizilerde ya da Severance gibi yeni yapımlarında iş hayatı çoğu zaman sıkıcı, kısıtlayıcı ve hatta absürt bir yer olarak anlatılıyor; adeta insanların daha büyük bir anlam arayışıyla kaçmaya çalıştığı bir ortam. Bu anlatım izleyici için eğlenceli olabilir ama gerçek hayatta durum farklı: Çalışanların çoğunun işi ve işyeri ile aslında olumlu bir bağı var.

Peki, insanları her sabah yataktan kalkıp işe gitmeye motive eden şey ne? Çalışanların yarısından fazlası için bu motivasyon, yalnızca maaş güvencesi değil; üstlendikleri rol ya da çalıştıkları kurumun kendisi de belirleyici oluyor. Üstelik kurumlarıyla kurdukları bağ daha da derin bir düzeyde, duygusal bir yön içeriyor. Türkiye’de çalışanlara, çalıştıkları kurum hakkında ne hissettikleri sorulduğunda, yüzde 84’ü “seviyorum” ya da “beğeniyorum” gibi ifadeler kullanıyor. Benzer şekilde, çalışanların büyük bölümü zihinsel ve fiziksel olarak kendilerini işlerinde iyi hissettiklerini belirtiyor; işteki iyi oluşlarını genel olarak 10 üzerinden 7,9 olarak değerlendiriyorlar.

Çalışanların işleri ve kurumlarıyla kurdukları bağ güçlü. Hatta çalışanların yarısından fazlası mevcut görevlerinde devam etmeyi tercih ediyor. Geleceğe yönelik bu olumlu yaklaşım, öngörülen “Büyük Kopuş” beklentisiyle de belirgin bir tezat oluşturuyor. Peki, çalışanların kaçı işe geldikten hemen sonra ayrılmak istiyor? Yanıt: Her 5 çalışandan 1’i.

İş-yaşam denklemi

Çalışanlar işlerine değer veriyor. Ancak, iş ve özel hayatları arasında seçim yapmak zorunda kalmak istemiyorlar. Çoğunluk (yüzde 71) işin yaşamlarının önemli bir parçası olduğunu, ancak tek odak noktası olmadığını söylüyor. Bu görüş özellikle 18-24 yaş arasındaki gençler tarafından savunuluyor ve Z kuşağının işe tamamen ilgisiz olduğu yönündeki yaygın inanışı sorgulatıyor. Bu geniş yaşam denkleminin tüm parçalarını; kariyer, özel yaşam ve sosyal sorumluluk dengelemek birçok çalışan için zor, bu durum bazen yetersizlik ya da tükenmişlik hissine neden olabiliyor.

Türkiye’de iş motivasyonu: Sevgi, aidiyet, anlam

Türkiye’de çalışanların işe gitme motivasyonunda pozitif güçler belirgin şekilde baskın. Katılımcıların yarısından fazlası (yüzde 50) yaptıkları işi sevdiklerini, yüzde 59’u ise çalıştıkları yeri (ekip arkadaşları ve iş ortamını) motivasyon kaynağı olarak görüyor. Bu oranlar birçok gelişmekte olan ekonomi ortalamalarının üzerinde.

Dikkat çeken bir diğer güçlü unsur, Türkiye’de işin topluma fayda sağlama boyutunun (yüzde 50) diğer ülkelere kıyasla daha yüksek olması. Bu, çalışanların işlerini yalnızca ekonomik bir gereklilik değil, aynı zamanda bir anlam ve katkı alanı olarak gördüklerine işaret ediyor.

Buna karşın çalışanların yüzde 41’i “faturaları ödemek için işe gitmek zorundayım” diyor. Ekonomik gerçeklerin iş motivasyonunda hala önemli bir yer tuttuğu net.

Türkiye’de çalışanları işe götüren motivasyon, negatif zorunluluklardan çok işin kendisi, ortam, ekip ve toplumsal fayda gibi pozitif unsurlar etrafında şekilleniyor.

Dengeli bağlılık: Sınırları koruyarak adanmak

Günümüzde çalışanların iş, özel yaşam ve toplumsal sorumluluklarını kolayca dengelemelerini sağlayan devrim niteliğinde bir teknoloji yok. Kendileri için gerçekten önemli olan şeyleri dengeleme konusunda tüm çalışanlar kendi yolunu bulmak zorunda.

İnsanların sınırlı zamanı ve enerjisi, hayatlarının her alanına ne kadar bağlılık, odak ve emek harcayacaklarını doğal olarak etkiliyor. Bu durum, profesyonel ve kişisel olarak bireylerin bağlılık düzeylerini belirliyor. Bağlılık, bir şirketin dayatmasıyla gelişen bir kas veya “ya hep ya hiç” olarak nitelendirilebilecek bir konu değil. Aksine, sürekli dönüşen, canlı ve dinamik bir yelpaze — bazen yalnızca gerekeni yapmaktan bazen ise en yüksek performansı göstermeye kadar ulaşan geniş bir spektrum.

Çalışanlar takdir ve destek bekliyor

Günümüzde bağlılık konusundaki tartışmaya çalışanlar yön veriyor. Yaşam koşulları değiştikçe çalışanlar, işlerine olan bağlılıklarını yeniden şekillendiriyor ve büyük bedeller ödemek pahasına kariyerlerine yatırım yapmayı reddediyorlar. Ancak bağlılığın kuralları yeniden yazılırken şirketlerde bu durumu bir fırsat olarak değerlendirebilir.

Bir kuruluşun çalışanlarıyla ilişkisini kişisel ilişkilerimize benzetebiliriz; devamlılık için her iki tarafın da karşılıklı olarak vermesi ve alması gerekir. Çaba veya yatırım dengesizliği olduğunda güvensizlik, kırgınlık veya “neden uğraşayım ki?” hissi ortaya çıkabilir.

İyi haber şu ki, çalışanlar işyerlerinde sundukları katkının karşılığında ne istediklerini tam olarak biliyor. Türkiye’de çalışanların yüzde 43’ü samimi ve destekleyici bir iş ortamının en önemli tatmin kaynağı olduğunu söylerken yüzde 40’ı çabalarının görülmesini ve takdir edilmesini istiyor. Çoğunluk adil bir çalışma ortamı, eşit muamele ve iş güvencesi bekliyor. Ancak tüm çalışanlar, çevre koruma, yönetimde cinsiyet dengesi veya çeşitlilik gibi konulara öncelik verilip verilmediğini eşit derecede önemsemiyor.

Araştırmanın metodolojisi

Araştırma 2025 yılının ilk yarısında Ipsos ile birlikte farklı ülkelerdeki çalışanların işe olan bağlılıklarını nasıl tanımladıklarını geniş bir perspektifle değerlendirmek amacıyla yapıldı. 10 ülkeden 8 bin 700 katılımcı ve 80 çalışanının görüşünü içeren araştırma, insanların işlerini bugünkü hayatlarının genel akışı içinde nasıl ele aldıklarına dair içgörüler sunuyor.

Great Place To Work® ve Pluxee Türkiye’den Inspiring Series buluşması