“Geleneksel gazetecilik ölüyor mu?” sorusu son yılların en çok tartışılan konularından biri. Geleneksel medyanın yerini alan ve “yeni medya” olarak tabir edilen dijital medya ise haber sitelerinin yanı sıra bloglar, sosyal medya ve paylaşım siteleri, arama motorları, 3G teknolojisi ve daha fazlasını kapsıyor. Haber dilinin, hızının ve belki de en önemlisi haber verenin değişmesini sağlayan yeni medya, dilimize “yurttaş gazeteciliği”, “internet reklamcılığı” gibi birçok yeni kelime de kazandırdı. Yeni medya hızla hayatımıza girerken, geleneksel medyanın bir temsilcisi olan gazeteler de boş durmadı; kimisi boyutunu küçülttü, kimisi mizanpajını yeniledi ve “biz hâlâ varız, buradayız” mesajını verdi okur ve reklamverenlerine. Yeni medya denilince akla gelen ilk isimlerden biri olan ve İngiliz The Guardian gazetesinde 15 yıl Yaratıcı Direktör olarak görev yapan Mark Porter, Zaman gazetesinin düzenlediği “Gazete Tasarım Günleri” etkinlikleri çerçevesinde İstanbul’a geldi. The Guardian gazetesinde yaptığı tasarımlarla dikkat çeken Porter, etkinlikte tablet, web ve mobil uygulamaları anlattı. Biz de sunumunun hemen ardından Porter’la bir araya geldik ve başarılı haber sitesi tasarımları özelinde keyifli bir söyleşi yaptık.
Son dönemde gazetelerin en önemli gündem maddesi dijitalleşen dünyada ayakta kalmak… Sizce yeniçağın okuyucusunu yakalamak isteyen gazeteler tasarımlarında nelere dikkat etmeli?
Günümüzde gazeteler birkaç farklı formatta çıkıyor. Basılı yayıncılık hâlâ önemli ki bu gelecekte de devam edecek ancak dijital yayın gelecek için daha önemli. Bunun için gazete mecrasını tek bir ürün olarak düşünmek gerekiyor. Farklı platformlarda tanınabilir bir tasarım kimliği oluşturmak çok önemli. Böylece basılı mecrada, telefonda ya da bilgisayarda ayırt edilebilir, fakat bulunduğu platforma özel tasarımlar ortaya çıkarmak lazım.
İnternet, sosyal medya ve mobil cihazlardan gazete okuma alışkanlığı basılı gazete tasarımlarını da değiştirecek mi sizce?
Bence basılı yayını takip eden kişi sayısı azalacak ve basılı yayın, yayıncılık sektörü için daha az önem taşımaya başlayacak. Yani basılı yayın ilerlemeye devam edecek ama bir lüks haline gelecek. Çok az insana, belli gruplara hitap eden bir yayın anlayışına kayacak. Ama her zaman önemli bir rolü olacak. Yayıncıları tedirgin eden; basılı gazetelerle dijital yayınların gelirlerinin nasıl yer değiştireceği. Çünkü günümüzde insanlar basılı yayınlar için yaptıkları ödemeleri dijital yayın için yapmayı düşünmüyor. Bu da çeşitli ekonomik problemlere yol açabilir. Gazetecilik ve tasarım açısından dijital yayına uyum sağlamak problem değil.
Son zamanlarda okuyucuların tasarımdan beklentileri ne yönde değişti?
Artık insanlar her yerde daha iyi bir tasarım bekliyor. Gazeteler daha önce tek kullanımlık, oldukça ucuz ve gün sonunda atılan yayınlar olarak algılanıyordu. Bu yüzden tasarımının iyi ya da kötü olması çok önemli değil. Fakat insanlar artık kullandıkları her şeyde iyi bir tasarım arıyor. Satın aldıkları kıyafette, sahip oldukları telefonda… Bu sebeple son birkaç yıldır tasarımdaki standartları yükselmek bir gereklilik oldu. Gelecekte de bu beklentinin artarak devam edeceğini düşünüyorum.
Sizce bir ülkenin sosyo-ekonomik yapısı o ülkede yayınlanan gazetelerin tasarımlarını etkiliyor mu?
Maalesef bir ülkenin sosyo-ekonomik durumu tasarımı fazlasıyla etkiler. Çünkü iyi bir tasarım, maliyete neden olur. Özel bir tasarım için tasarımcıya ciddi bir bedel ödemeniz gerekir. Bunun yanı sıra iyi fotoğrafçılara ihtiyacınız vardır. Bunların hepsi için iyi bütçelere ihtiyaç var ki iyi tasarım yapmanın maliyeti yüksek. Yani açıkçası ekonomideki düşüşler her zaman gazete tasarımını etkiler. Ne yazık ki biz bununla yaşamak zorundayız. Ama üzerimizdeki bu ekonomik baskı bizi daha yaratıcı ve yenilikçi ürünler oluşturmaya zorluyor.
Türkiye’de gazetelerin tasarımıyla web sitelerinin tasarımları arasında bir uçurum var. Gazetelerde yazı ağırlıktayken haber sitelerinde görseller öne çıkıyor. Sizce bu durumun sebebi nedir?
Genel olarak haber sitelerinde fotoğrafların daha çok, metnin ise az kullanılmasının farklı nedenleri var. Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda uzun yazı okumak pek kolay değil. Bu sebeple görsel daha ön planda. Bu cihazlar uzun yazılar okumak için uygun değil. Tabletler ve akıllı telefonlar okuma için iyi bir ortam sağlıyor. Sanırım önümüzdeki dönemde daha iyi okuma deneyimi sunan cihazlar çıktıkça, dijital ortamda da yine yazının daha fazla olacağını söyleyebiliriz.
Bu alanda kendini geliştirmek isteyen gençlere ne gibi tavsiyelerde bulunursunuz?
Bütün platformlarda editoryal açıdan düşünerek hazırlanmış tasarımlar oldukça önemli. Aynı basılı mecrada olduğu gibi dijital yayın tasarımlarında da tasarım yaparken serbest olmalısınız. Fakat bunun ötesinde yapabileceğiniz en iyi şey; en iyilerle çalışmaktır. Ben çok şanslıydım. Mükemmel tasarımcılarla çalıştım. Gerçekten işinizi iyi yönetebilirseniz, çevrenizden, iyi tasarım yapmak için çok şey öğrenebilirsiniz.
