Avni Dilber: “Gerçek maharet sınırların varlığında kendini gösterir”

Marketing Türkiye'yi Google kaynaklarınıza ekleyin.

1 Ağustos itibarıyla reklamcılık dünyasında yeni bir dönem başladı. Hedefli reklamlardan yapay zekayla üretilen içeriklere, influencer iletişiminden indirimli satışlara kadar sektörün pek çok alanında yeni kurallar devrede. Peki, bu yeni dönem reklamveren, ajans ve içerik üreticileri için ne söylüyor? Yaratıcılığın sınırları nerede başlıyor, tüketiciyi koruma sorumluluğu nerede devreye giriyor? Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürü Avni Dilber ile reklamcılık ekosisteminde değişen kuralları ve sektörün yeni dönemde dikkat etmesi gereken başlıkları konuştuk. Dilber, “Gerçek maharet, sınırların varlığında kendini gösterir” diyerek yaratıcılık ve tüketicinin korunması arasındaki dengenin şeffaflık ve dürüstlük üzerinden kurulması gerektiğine dikkat çekiyor.

Ticaret Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Reklam Ku­rulu’nun yapısı, çalışma sis­temi ve denetim alanları hak­kında bilgi verebilir misiniz?

Ekonomik taraflardan daha zayıf halkayı oluştu­ran tüketicilerin aldatılıp yanıltılmasının, bilgi ve tecrübe eksikliğinin istismar edilmesinin önlen­mesi ve böylece tüketicilerin ekonomik çıkarları­nın korunması açısından ticari reklamların dene­timi bir gereklilik haline gelmiştir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Ka­nun ile bu denetim görevi kurulan ve Bakanlığı­mız bünyesinde faaliyet gösteren ve 23 üyeden oluşan Reklam Kurulu’na verilmiştir.

31 yılı aşkın süredir faaliyet gösteren Reklam Ku­rulu; ticari reklamlarda uyulması gereken ilkeleri belirleme ve haksız ticari uygulamalara karşı tü­keticiyi korumaya yönelik düzenlemeleri yapma, bu hususlar çerçevesinde inceleme ve gerekti­ğinde denetim yapma ve bunların sonucuna göre 6502 sayılı Kanunun 61 inci maddesinde belirti­len yükümlülüklere aykırı hareket eden reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları hakkında durdurma, aynı yöntemle düzeltme, idari para cezası veya gerekli görülen hallerde de üç aya kadar tedbiren durdurma cezası ile içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verme yetkisine sahiptir.

Son dönemde Reklam Kurulu’nun dene­timlerini sıkılaştırdığı yönünde sektörde güçlü bir algı var. Reklam Kurulu denetim­lerini nasıl gerçekleştiriyor?

Tüketicilere yönelik muhtelif mecralarda yer alan ticari reklamlar ve tüketicilere yönelik ticari uygu­lamalar hakkında inceleme ve denetim yapmaya yetkili tek idari otorite Reklam Kuruludur. Rek­lam Kurulu, tüketici şikayetleri ve ihbarların yanı sıra re’sen inceleme başlatarak tüketicilere yöne­lik reklamları ve haksız ticari uygulamaları ince­lemektedir. Sadece tüketicilerimiz değil kurum ve kuruluşlar ile rakip firmalar da Reklam Kurulu’na başvuruda bulunabilmektedir.

Reklam Kuruluna başvurular, çevrimiçi olarak veya yazılı olarak yapılabilmektedir. Tüketicile­rimiz, Reklam Kurulu Modülüne e-Devlet kapısı üzerinden giriş yaparak reklam veya haksız ticari uygulamalara ilişkin şikayetlerini iletebilmekte­dir. Yine, başvuruların cevaplanması, değerlendi­rilmesi, şikayet edilen firmalardan savunma alın­ması, cezai işlem uygulanması gibi tüm sekretarya faaliyetlerinde de Reklam Kurulu Modülünden yararlanılmaktadır.

Bu çerçevede, 2025 yılında Bakanlığımıza ulaşan toplam 27 bin 787 adet başvuru, Reklam Kurulu tarafından karara bağlanmış olup 2026 yılının ilk sekiz ayında Reklam Kuruluna yaklaşık 26 bin başvuru yapılmıştır.

Reklam Kurulu dijitalleşme ile birlikte artan rek­lam sayısı ve bunun sonucu oluşan yoğun başvuru trafiği sebebiyle başlattığı incelemelerle her türlü mecrada yer alan reklamları yakından takip etme­ye çalışmaktadır. Yapılan incelemeler sonucunda tüketicilerimizi aldatan, bilgi ve tecrübe eksik­liğini istismar eden ve haksız rekabete yol açan reklamların tespiti halinde Kurul tarafından 6502 sayılı Kanunda öngörülen idari yaptırım kararları verilmekte ve bu yaptırımlar Bakanlığımızca uy­gulanmaktadır.

Reklam Kurulu kararları ve bu kararlarda son dönemde öne çıkan hususlar hakkında bilgi verebilir misiniz?

Ticaret Bakanlığımız, tüketicileri yanıltan, mağ­dur eden ve haksız rekabete yol açan uygulama­lara karşı denetimlerini artan bir kararlılıkla ve yoğun bir şekilde sürdürmektedir. Son dönemde Reklam Kurulunda alınan kararlarda; dijital mec­ralarda artış gösteren aldatıcı reklamlar, yasa dışı yönlendirmeler ve tüketici güvenini istismar eden uygulamalar ön plana çıkmıştır.

2026 yılının ilk sekiz ayında Reklam Kurulu tara­fından tüketicilerin ekonomik tercihlerini mani­püle eden, güven duygusunu kötüye kullanan ve kamu düzenini tehdit eden uygulamalara karşı ge­rekli tüm idari yaptırımlar gecikmeksizin hayata geçirilmiştir.

Bu kapsamda, 2026 yılının ilk sekiz ayında Rek­lam Kurulu tüketicileri aldatıcı ve mevzuata aykırı nitelikteki reklamlar ile haksız ticari uygulamalar nedeniyle toplam 218 milyon TL’nin üzerinde ida­ri para cezası uygulanmıştır.

1 Ağustos itibarıyla reklamcılık dünyasın­da nasıl bir dönem başladı? Yeni düzen­lemelerle birlikte tüketici ve reklamveren açısından en önemli değişiklikler neler?

Gelişen ticari hayat ve artan internet kullanımı­na bağlı olarak tüketicilere yönelik ticari reklam ve uygulamaların niteliğinde yaşanan çeşitlilik de göz önüne alınarak Ticari Reklam ve Haksız Ti­cari Uygulamalar Yönetmeliği’nde değişiklik ya­pılmıştır. 1 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan ve 1 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni düzenlemelerle; hedefli reklamcılıktan yapay zeka ile oluşturulan reklamlara, çevresel beyanlardan tüketici yorumlarına, sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan tanıtımlardan indirimli satış reklamlarına kadar birçok alanda tüketicilerin ko­runmasına yönelik yeni kurallar getirilmiştir.

Yeni düzenlemenin en önemli başlıklarından bi­rini, indirimli satışın başlangıç tarihinden ön­ceki son on gün içinde uygulanan en düşük fiya­tın, indirimden önceki fiyat olarak esas alınması oluşturmaktadır. Böylece, kısa süre içerisinde fiyatı yükselterek ardından yüksek oranlı indirim yapıldığı izlenimi oluşturan uygulamaların önü­ne geçilmesi amaçlanıyor. Tüketicinin karşısına gerçekte uygulanmamış veya gerçeği yansıtmayan bir fiyatın “indirimden önceki fiyat” olarak çıkarıl­ması suretiyle yüksek indirim algısı oluşturulması yasaklanmaktadır.

Ayrıca, indirimli satış reklamlarına ilişkin mev­zuat hükümlerinden etkilenmemek amacıyla fir­maların son dönemde sıklıkla başvurduğu koşullu satış reklamları ile sadakat kart programları üze­rinden yapılan indirim kampanyaları da indirimli satış reklamlarına ilişkin mevzuat hükümlerine uygun olmak zorundadır.

Bununla birlikte, tüketicilerin çevrimiçi davra­nışları ve kişisel veriler analiz edilerek belirli kişi veya gruplara özel olarak reklam içeriğinin su­nulduğu hedefli reklamcılık uygulamasına ilişkin düzenlemeler ve çocuklara yönelik kişisel verilere dayalı profilleme yöntemleri kullanılarak hedefli reklam yapılması yasaklanması tüketicilerin diji­tal mecralarda korunması bakımından önemli bir gelişme olarak değerlendirilmektedir.

Ayrıca sosyal medya etkileyicileri tarafından ger­çekleştirilen reklamlar ile tüketicilerin çevresel duyarlılığının suistimal edilmesine neden olabi­lecek çevresel beyan içeren reklamlara ilişkin de­taylı düzenlemeler de tüketicilerin daha bilinçli karar vermesine zemin hazırlayan bir pazarlama iletişimi ekosisteminin varlığı bakımından önem teşkil etmektedir.

Influencer marketing markaların iletişim bütçelerinde giderek daha önemli bir yer ediniyor. Bu noktada bir influencer’ın pay­laştığı içeriğin Reklam Kurulu kararlarına uygun olmaması halinde sorumluluk kime ait? Marka, ajans ve içerik üreticisi arasın­daki sorumluluk nasıl paylaşılmalı?

Bilindiği üzere, Reklam Kurulu 6502 sayılı Kanu­nun 61 inci maddesinde belirtilen yükümlülük­lere aykırı hareket eden reklam verenler, reklam ajansları ve mecra kuruluşları hakkında idari yaptırım uygulama yetkisine sahiptir. Bu sebeple, ticari reklamdan sorumluluk hem reklam veren ile reklam ajansı hem de mecra kuruluşundadır. Dolayısıyla, influencer eğer açıkça reklam olduğu belirtmeden paylaşımda bulunursa örtülü rekla­ma ilişkin mevzuat gereği öncelikle örtülü reklam yasağı nedeniyle kendisi sorumlu olurken reklam olduğu açıkça belirtilen bir paylaşımda ise influ­encer, reklam ajansı ve reklamverenin her biri ayrı ayrı sorumlu olacaktır.

Yapay zeka reklam üretim süreçlerini hız­la değiştiriyor. Yapay zekayla oluşturu­lan görsel, ses ve videolar Reklam Kurulu açısından nasıl değerlendiriliyor? Mevcut mevzuat bu yeni alanları nasıl ele alıyor?

Reklam verenlerin gerçek bir insandan ayırt edi­lemeyecek nitelikteki yapay zeka ürünü dijital karakterleri kullanırken tüketicinin ilk bakışta an­layabileceği açıklıkta bu durumu tüketicinin dik­katine sunması gerekmektedir. Yeni Yönetmelik düzenlemesiyle tüketicinin karar verme sürecin­deki yanılsamaları ve algoritmik manipülasyonları engellemek amacıyla reklam üretim süreçlerinde yapay zekanın sorumlu kullanımı yasal bir zemine oturtulmuş olup reklamlarda şeffaflığın ön planda tutulması Reklam Kurulu kararlarında önemli bir ölçüt olarak karşımıza çıkmaktadır.

Mevzuat kapsamında getirilen somut kurallardan biri ise, gerçek kişilerin yapay zekayla üretilmiş dijital kopyaları üzerinden sahte deneyim akta­rımı yapılmasının yasaklanmasıdır. Bir kişinin bir mal veya hizmeti bizzat deneyimlediği ya da tavsiye ettiği izlenimini veren yanıltıcı reklamla­rın yanı sıra, abartılmış ve ispatlanamayan yapay zeka görselleri de “aldatıcı reklam” olarak kabul edilmektedir.

“Reklam yapmak giderek zorlaşıyor, yara­tıcılığın önünde daha fazla sınır oluşuyor” diyen sektör temsilcilerine ne söylersiniz? Reklamcılıkta yaratıcılık ile tüketicinin ko­runması arasındaki denge nasıl kurulmalı?

Yeni düzenleme ve uygulamaları yaratıcılığın önü­nü tıkayan bir bariyer değil, aksine güven üzerine inşa edilmiş yeni bir etkileşim ekosisteminin te­mel taşları gibi görmek gerekir. Gerçek maharet, kuralların yokluğunda değil, sınırların varlığında kendini gösterir ve yapay zeka gibi güçlü araçların getirdiği özgürlük, tüketici güvenini zedelemedi­ği sürece sürdürülebilir olacaktır. Reklam Kuru­lu’nun buradaki pozisyonu üretkenliği cezalan­dırmak değil; gerçeğin manipüle edilmesini, sahte deneyimlerin gerçekmiş gibi sunulmasını engelle­mek ve dijital ekosistemde adil bir rekabet ortamı sağlamaktır. Tüketiciyi aldatmayan, şeffaf ve dü­rüst her fikir her zamankinden daha geniş bir alan bulmaya devam edecektir. Dolayısıyla, yaratıcılık ile tüketicinin korunması arasındaki dengenin, “şeffaflık ve dürüstlük” köprüsüyle kurulabilece­ğini söyleyebiliriz.

Efsane Cuma’da tüketici indirime kanmıyor, fiyatın peşine düşüyor