Uzayan yaşam, eşitsizlikleri derinleştirebilir!

Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü’nün hazırladığı “Uzun Yaşam Ekonomisi: Yaşlanan Nüfusun Sigorta ve Emeklilik Sektörüne Etkileri” raporuna göre, dünya genelinde 65 yaş üstü nüfusun 2050’de 1,6 milyara ulaşması bekleniyor. Türkiye gelişmiş ülkelere kıyasla daha genç demografik yapısını korusa da değişen nüfus dengesi, kronik hastalık riskleri ve aktif/pasif oranındaki gerileme, sigorta ve emeklilik sistemlerinde yeni ihtiyaçları beraberinde getiriyor.

Dünya nüfusu hızla yaşlanırken uzayan yaşam süreleri; sağlık sisteminden sosyal güvenliğe, bireysel tasarruftan sigorta ve emeklilik ürünlerine kadar pek çok alanda dengeleri değiştiriyor. Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Uzun Yaşam Ekonomisi: Yaşlanan Nüfusun Sigorta ve Emeklilik Sektörüne Etkileri” başlıklı rapor, bu dönüşümün ekonomik, sektörel ve toplumsal sonuçlarını ele alıyor.

Raporda ayrıca yeni nesil sağlık teknolojileri ve yapay zekanın sektöre etkileriyle birlikte, uzayan insan ömrünün beraberinde getirdiği sosyal ve etik tartışmalar da değerlendiriliyor.

65 yaş üstü nüfus 2050’de 1,6 milyara ulaşacak

Rapora göre dünya ekonomisi, nüfusun yaşlanmasıyla birlikte önemli bir yapısal dönüşüm sürecinden geçiyor. Bugün dünya genelinde her 10 kişiden biri 65 yaşın üzerindeyken, 2050’de bu oranın her 6 kişiden birine yükselmesi bekleniyor. Küresel ölçekte 65 yaş üstü nüfusun ise 862 milyondan 1,6 milyara çıkarak neredeyse iki katına ulaşacağı öngörülüyor.

Türkiye, birçok gelişmiş ekonomiye kıyasla demografik açıdan daha avantajlı bir konumda bulunuyor. Ülkenin, 2050’de nüfusunun yaklaşık üçte birinin 65 yaş ve üzerindeki bireylerden oluşması beklenen Japonya ve İtalya gibi “ileri yaşlı” toplumlar arasında yer almayacağı tahmin ediliyor.

Bununla birlikte Türkiye’de beklenen yaşam süresi 77,3 yıl ile 81,1 yıllık OECD ortalamasının altında kalırken, her emekliye 1,6 çalışan düşüyor.

Uzun yaşam kadar sağlıklı yaşam da önem kazanıyor

Uzun yaşam ekonomisinin en önemli başlıklarından birini “önleyici sağlık” oluşturuyor. Rapora göre 2050’de ortalama bir insanın 78 yıl yaşaması, ancak bunun 11,4 yılını kötü sağlık koşullarında geçirmesi bekleniyor.

Sağlık harcamalarının aynı dönemde 20,5 trilyon dolara ulaşabileceği öngörülürken, kanıtlanmış sağlık müdahalelerinin hastalık yükünü yüzde 35 azaltma potansiyeli taşıdığı belirtiliyor. Bu tablo, sağlık sistemlerinin yalnızca hastalıkların tedavisine değil, hastalık ortaya çıkmadan önce alınabilecek önlemlere de odaklanmasını gerekli kılıyor.

Yapay zeka ve GLP-1 ilaçları sağlık ekonomisini dönüştürüyor

Yapay zeka, uzun yaşam ekonomisini şekillendiren başlıca teknolojiler arasında gösteriliyor. İlaç geliştirme, erken teşhis ve operasyonel süreçlerde kullanılan yapay zeka uygulamalarının sağlık hizmetlerinde verimliliği artırması ve yükselen maliyetlerin yönetilmesine katkı sağlaması bekleniyor.

Teknolojinin ilaç keşif süreçlerini hızlandırması ve Ar-Ge maliyetlerini azaltması da sağlık sistemleri açısından önemli bir verimlilik alanı oluşturuyor.

Raporda ayrıca obezite tedavisinde kullanılan GLP-1 grubu ilaçların kronik hastalık risklerinin yanı sıra tüketim alışkanlıkları üzerindeki etkisine dikkat çekiliyor. Küresel GLP-1 pazarının 2035’e kadar 190 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşacağı tahmin ediliyor.

Yaşlanan nüfus emeklilik sistemleri üzerindeki baskıyı artırıyor

Yaşam sürelerinin uzaması, sosyal güvenlik ve emeklilik sistemlerinin finansmanı üzerinde de baskı yaratıyor. Avrupa’da bugün bir emekliyi finanse etmek için 3,4 çalışma çağındaki insan bulunurken, bu sayının 2050’de 2’ye gerilemesi bekleniyor.

Uzayan yaşam sürelerinin aktüeryal hesaplamaları daha karmaşık hale getirdiğine dikkat çekilen raporda, “yaşam süresi riskinin” kamudan bireylere doğru kaydığı belirtiliyor. Bu dönüşüm, bireylerin emeklilik dönemleri için daha fazla ve daha uzun vadeli tasarruf yapmasını gerekli hale getirirken, Bireysel Emeklilik Sistemi ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi gibi tasarruf mekanizmalarının önemini artırıyor.

Sağlık sigortalarında büyüme beklentisi

Yaşlanan nüfus ve artan sağlık maliyetleri, sağlık sigortacılığını uzun yaşam ekonomisinin önemli büyüme alanlarından biri haline getiriyor. Küresel sağlık sigortası prim üretimi 2025’te yüzde 12,3 artarak 1,68 trilyon euroya ulaşırken, Türkiye’de özel sağlık sigortalarının GSYH içindeki payı yüzde 0,3 seviyesinde bulunuyor.

Türkiye’de sağlık sigortası primlerinin 2026-2036 döneminde yıllık ortalama yüzde 15,3 büyümesi bekleniyor.

Raporda; emeklilik koşullarının yaşam beklentisindeki değişimlere uyarlanabildiği modeller, yüksek maliyetli yeni nesil tedavilerin yaşam tarzı destek programlarıyla birlikte yönetilmesi ve ömür boyu yenileme garantisi sunan sağlık çözümlerinin yaygınlaştırılması sektörün öne çıkan gündemleri arasında gösteriliyor.

Eşitsizlikleri derinleştirebilir!

İnsan ömrünü uzatmayı hedefleyen biyoteknolojik gelişmeler, ekonomik fırsatların yanında yeni etik ve sosyal tartışmaları da beraberinde getiriyor. Yeni teknolojilere erişimde ortaya çıkabilecek sosyoekonomik farklılıkların, zamanla toplum kesimleri arasındaki sağlık ve yaşam süresi eşitsizliklerini büyütebileceği belirtiliyor.

Raporda uzayan yaşam sürelerinin kuşaklar arası dengeler ve toplumsal yapı üzerindeki olası etkilerine de dikkat çekiliyor.

Mesele yalnızca uzun yaşamak değil, iyi yaşamak

Türkiye Sigorta Hazine ve Emeklilik Operasyonları Genel Müdür Yardımcısı Gürol Sami Özer, uzun yaşamın ekonomik ve sosyal sistemler açısından yeni bir dönemin kapısını araladığını belirterek şu değerlendirmede bulunuyor:

“Uzayan insan ömrünü sadece demografik bir değişim ya da yönetilmesi gereken bir risk olarak görmemek gerekiyor. Asıl hedef, ömre eklenen yılları sağlıklı, üretken ve finansal açıdan güvenceli hale getirmek olmalı. Sağlıklı yaşam süresinin uzaması, sağlık sistemleri üzerindeki yükü azaltırken, bireylerin üretkenliğini ve ekonomiye katkısını da artırabilecek önemli bir potansiyel taşıyor. Diğer yandan, daha uzun yaşam beraberinde daha uzun süreli sağlık, bakım ve emeklilik ihtiyacını da getiriyor. Bu nedenle geleceğin sistemini kamu, özel sektör ve birey arasında dengeli bir sorumluluk paylaşımı üzerine kurmamız gerektiğini düşünüyoruz. Önümüzdeki dönemde önleyici sağlığı, uzun vadeli tasarrufu ve değişen bakım ihtiyaçlarını finansal güvenceyle birlikte ele alan çözümlerin çok daha önemli hale geleceğine inanıyoruz.”