“Ne Eğitimde Ne İstihdamda” tanımı çöküyor: Gençler sanıldığı kadar “boşta” değil
Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi’nin (BETAM) yayımladığı yeni araştırma, “Ne Eğitimde Ne İstihdamda” (NEET) göstergesinin gençlerin toplumsal durumunu ölçmekte yetersiz kaldığını söylüyor. Araştırma; NEET ölçütünün sadece okula veya resmi bir işe gidenleri “üretken” saydığını; haftalarca sınava hazırlanan, çocuk veya yaşlı bakımı üstlenen gençleri ise haksız yere “toplumdan kopuk” veya “boş gezen” olarak sınıflandırdığını vurguluyor.
Araştırmaya göre, resmi hesaplamalarda NEET olarak sınıflandırılan birçok genç aslında bireysel eğitimine devam ediyor, gönüllü faaliyetlerde yer alıyor ya da bakım ekonomisinde aktif rol üstleniyor. Bu faaliyetler dikkate alındığında İstanbul’da eğitimli gençler arasındaki NEET oranı yüzde 35,5’ten yüzde 19,4’e geriliyor.
BETAM Araştırmacısı Dr. Luis Pinedo Caro tarafından hazırlanan çalışma, Ocak-Şubat 2026 döneminde İstanbul’da en az meslek lisesi mezunu, 18-29 yaş arasındaki 3 bin genci kapsayan hane halkı araştırmasına dayanıyor. Araştırma, mevcut NEET tanımının gençlerin üretken ancak ücret karşılığı olmayan faaliyetlerini göz ardı ettiğini savunuyor.
Gayri resmi eğitim ve gönüllülük tabloyu değiştiriyor
Araştırmada, haftada en az 10 saat bireysel eğitim alanlar, yakın zamanda örgün eğitime başlamayı planlayanlar, bakım ekonomisinde görev alanlar ve sivil toplum kuruluşlarında gönüllü çalışanlar yeniden değerlendirmeye alındı.
Buna göre, resmi olarak yüzde 35,5 hesaplanan NEET oranı, bireysel eğitim faaliyetleri (KPSS gibi rekabetçi kamu sınavlarına çalışan gençler) dikkate alındığında yüzde 27,4’e, kısa vadede eğitime başlayacak gençler eklendiğinde yüzde 21,2’ye geriliyor. Haftada en az 10 saat çocuk/yetişkin bakımı yapanlar veya STK’larda gönüllü çalışanlar da tablodan çıkarıldığında, düzeltilmiş NEET oranı toplamda 16 puanlık devasa bir düşüşle yüzde 19,4’e geriliyor.
Kadınlarda düşüş daha belirgin
Araştırma, yeniden sınıflandırma yapıldığında kadınların NEET oranında yaklaşık 20 puanlık gerileme yaşandığını gösteriyor. Bulgular, kadınların istihdam dışında kalmasının temel nedeninin bakım yükü değil, eğitimlerini sürdürme isteği olduğunu ortaya koyuyor.
Buna karşın çocuk sahibi kadınların çocuk bakımına erkeklerin yaklaşık iki katı zaman ayırdığına dikkat çekiliyor. Araştırmacılar, bu durumun genç kadınların işgücü piyasasına katılımında asıl engelin (çocuk sahibi olma eğilimleriyle birlikte) 30’lu yaşlarda ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.
İstanbul’da gençlerin yüzde 5,6’sı gönüllü faaliyetlerde yer alıyor
Araştırma kapsamında incelenen piyasa dışı faaliyetlerden bir diğeri de sivil toplumdaki gönüllülük oranı. Verilere göre, İstanbul gençliğinin yüzde 5,6’sı STK’larda düzenli gönüllülük faaliyetlerinde bulunuyor.
Ancak dikkat çeken nokta; bu faaliyetlere katılanların üçte ikisinin halihazırda istihdam edilen, çalışan bireyler olması. Bu durum, gönüllülüğün istihdamın bir alternatifi olmaktan ziyade tamamlayıcısı olduğunu gösteriyor.
“NEET kavramı yeniden düşünülmeli”
Araştırma, İngiltere’nin kurumsal ve demografik yapısına göre şekillenmiş olan NEET kavramının; geniş aile yapılarının, yaygın sınava hazırlık kültürünün ve gayri resmi eğitimin merkezde olduğu Türkiye gerçekleriyle örtüşmediğini belirtiyor. Çalışmaya göre, politika üretiminde daha sağlıklı sonuçlar elde edilebilmesi için gençlerin ücretli çalışma dışında yürüttüğü eğitim, bakım ve gönüllülük faaliyetlerinin de değerlendirme kapsamına alınması gerekiyor.
