2015’ten 2025’e Türkiye’de alışverişin 10 yıllık dönüşümü

Türkiye’de alışveriş, son 10 yılda yalnızca fiyatların değil; alışkanlıkların, önceliklerin ve karar mekanizmalarının da köklü biçimde değiştiği bir alan haline geldi. Nereden, ne sıklıkla ve hangi motivasyonla alışveriş yaptığımız; ekonomik dalgalanmalardan dijitalleşmeye, yerelleşmeden yeni tüketim ritüellerine uzanan çok katmanlı bir dönüşümün izlerini taşıyor. Ipsos Hane Tüketim Paneli’nin 2015–2025 verileri, bu dönüşümü rakamlarla ortaya koyarken, Türkiye’de perakendenin son 10 yılda nasıl yeniden şekillendiğine dair çarpıcı bir tablo sunuyor.

Yıllardır haftalık düzenli ölçümlemelerle takip edilen verilere göre, 2015–2025 döneminde ortalama sepet tutarı 16 kat arttı. Ancak dikkat çeken tek gösterge bu değil. Türk tüketicisinin alışveriş sıklığı da tarihi zirvelerine ulaştı. Artık daha sık, daha küçük sepetlerle ve daha fazla noktadan alışveriş yapılıyor. 10 yıl önce birkaç mağazayla sınırlı olan alışveriş rotası, bugün 15 farklı mağazayı kapsayan çok kanallı bir yapıya evrilmiş durumda.

Nakitin yetersiz kaldığı bu yeni dönemde dijital ödeme yöntemleri hızla yaygınlaşırken, tüketici alışverişini daha erişilebilir ve pratik çözümler üzerinden kurguluyor. Aynı dönemde yerel markaların, global devleri geride bıraktığı bir tablo ortaya çıkıyor. Veriler, özellikle atıştırmalık kategorisinin son 10 yılın en güçlü büyüme kalemlerinden biri haline geldiğini gösteriyor. Bugün artık atıştırmalıkların yalnızca bir ürün grubu değil, başlı başına bir “ekonomi” yarattığını söylemek mümkün.

2015’te bakkaldan süpermarkete uzanan alışveriş yolculuğu, 2025’e gelindiğinde indirim marketleri ve yerel markaların yükselişiyle bambaşka bir noktaya taşındı. On yıl önce temel gıda ağırlıklı olan sepetler, bugün atıştırmalık ürünlerin hâkimiyetine girmiş durumda. Alışveriş sıklığındaki artış ise tüketicinin “stoklama” alışkanlığından uzaklaşıp, anlık ve ihtiyaca yönelik mikro alışveriş modelini benimsediğine işaret ediyor.

Global markalar pazar payı kaybederken, yerel üreticiler ve market markaları (PL) altın çağını yaşıyor. Ipsos Hane Tüketim Paneli’nin son 10 yıllık verileri, tüketicinin yalnızca fiyat hassasiyetiyle değil; erişilebilirlik, hız ve yerelleşme ihtiyacıyla hareket ettiğini net biçimde ortaya koyuyor. Bağımsız süpermarketlerin ve geleneksel pazarların eridiği bu tabloda, 2026’ya girerken perakendenin kazananı; yerel gücüyle hızlı çözümler sunabilen oyuncular oluyor.

“Yerel markaların ağırlığı artıyor”

Ipsos Türkiye CEO’su Sidar Gedik, araştırma verilerini şöyle yorumladı:

“Daha düzenli ve sorunsuz dönemlerin yanında pandemi ve ekonomik krizler gibi büyük çalkantılara sahne olan son 10 yılda Türkiye’deki alışveriş dinamiklerinde dikkat çekici değişiklikler meydana geldi. Herkes hızlı tüketim ürünleri alıyor ve sepet tutarı daha çok ürün fiyatlarıyla, yani enflasyona paralel değişim gösteriyor. Bu tabloda alışverişe en çok yön veren değişiklik ise sıklık oluyor: 10 yıl önce haftada yaklaşık 4 kez alışveriş yaparken 2025 yılında haftada yaklaşık 5 kere alışveriş yapıyoruz. Pandemi döneminde yavaşlayan alışveriş sıklığı, pandeminin çok öncesindeki dönemlere geri dönüyor! Sıklık artarken haneler alışverişlerini daha fazla çeşitlendirerek, 15 farklı mağazadan alışveriş yapıyorlar. İndirim marketleri, hane harcamalarında en çok pay artıran kanal olarak öne çıkarken, bağımsız süpermarketler, açık pazarlar ve bakkallar en çok erime gösteren kanallar oluyor. 

Hanenin cüzdanında son 10 yılda en çok pay artıran kategori atıştırmalıklar oluyor. Taze sebze-meyve ve ekmek hariç, gıda maddelerine harcamalar atıştırmalıklara harcadığımızın yalnızca yüzde 30 fazlası kadar. Oysa 2015 yılında bu, atıştırmalık harcamasının iki katından fazlaydı. Yani, atıştırmalık ürünlere cüzdandan ayırdığımız pay diğer temel gıda ürünlerine kıyasla orantısız bir artış gösteriyor. Yerel markaların ağırlığı artıyor, bu markalar pazardaki etkilerini her geçen gün daha da güçlendiriyor. Buna karşın global markalar pay artışında geride kalıyor ve daha çok küçülen markalara adını yazdırabiliyor.”

Araştırma metodolojisi

Bu dosyada yer alan bulgular, Ipsos tarafından yürütülen Ipsos Hane Tüketim Paneli araştırmasından derlenmiştir. Araştırma, Türkiye genelini temsil edecek şekilde belirlenmiş 14 bin haneden oluşan bir örneklem üzerinden yürütülmektedir.

Panel kapsamında, hanelerin ev içi satın alımlarına ilişkin veriler düzenli ve sürekli olarak toplanmakta; tüketim alışkanlıkları, harcama kalıpları ve kanal tercihleri uzun dönemli olarak izlenmektedir. Haftalık ölçümleme yapısı sayesinde, tüketici davranışlarındaki değişimler hem dönemsel hem de yıllar arası karşılaştırmalarla analiz edilebilmektedir.