Bülent Gökdemir yazdı: A101- Carrefour kararında rekabetin sınırları nerede başlıyor?
VALİS Danışmanlık Kurucusu
Rekabet Kurulu’nun A101-Carrefour devralmasına yönelik kararı bazı akademisyen, politikacı ve kanaat önderleri tarafından tenkit edildi. Bu, (teknik zemin sağlam ise) sağlıklı bir tutumdur.
Tenkitlerin odağında Rekabet Kurulu tarafından kabul olunan taahhütlerin biri hariç (48 mağazanın elden çıkarılması) kalanların rekabet politikası ile ilgisinin bulunmaması savı yer alıyor. Bazıları ise 48 mağaza koşulunu yetersiz bulmuş.
Söz konusu taahhütler özetle şunlar; Carrefour’un bağımsız organizasyon yapısının korunması; istihdamın korunması; KOBİ ve yerel tedarikçilerin desteklenmesi; yöresel ürün ve yerli tarım ürünlerinin desteklenmesi.
Bir iki kelam da ben edeyim istedim, şahsi görüşümdür.
Sonda söyleyeceğimi baştan ifade edeyim. Söz konusu taahhütler tereddütsüz rekabet politikası ile alakalıdır. Şöyle ki:
48 mağaza devrinin yeterli olup olmadığı çok teknik bir konu. Gerekçeli kararı görmeden hüküm vermek zor. Lakin bir yorumda bulunmadan önce (bu işlerden anlayan birinin) Yatay Birleşme-Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz’un 6. (etkinlikler) ve 7. (batan firma savunması) başlıklarının dikkate alınmış olabileceğinden şüphelenmesi beklenir. Zira bu işlerden anlayan biri öncelikle halka açık olan Carrefour mali tablolarına bir bakardı.
İstihdam meselesi. Malumunuz, Rekabet Kurumu’nun İşgücü Kılavuzunda birleşme ve devralma işlemlerinin işgücü piyasası üzerindeki etkilerinin değerlendirileceği hükme bağlandı.
Aynı düzenleme ABD Birleşme Kılavuzunda da var. Hatta ABD perakende devleri Kroger ve Albertson arasındaki birleşme işlemi rekabet otoritesinin açtığı dava ile engellendi. Rekabet otoritesinin argümanlarından biri işgücü pazarı üzerindeki olumsuz etkiydi.
İstihdam meselesinin etkinlik savunması ile ilişkili olabileceği de hesaba katılmalı. Rekabet Kurumu ileri sürülen etkinlik kazanımının (çalışan başına ciro) istihdamın korunarak gerçekleştirilmesini istemiş olabilir.
KOBİ-yerel tedarikçi taahhütleri ise son yıllarda Rekabet Kurumunun perakende sektörü analizlerinde üzerinde durduğu bir konu. Perakende yoğunlaşmalarının bir boyutu da küçük ölçekli üreticiler karşısında alım gücünün artması. Bu husus Yatay Kılavuzda mevcut. Ayrıca Kurumun 2023 tarihli Sektör Raporunda (başlık 7.1) ayrıntılı biçimde ele alınıyor.
KOBİ’ler ve yerel üreticilerin büyük perakendecilerin raflarında yer bulamaması ya da alıcı gücünden dolayı yüksek maliyetlere maruz kalması apaçık bir rekabet politikası meselesidir.
Carrefour’un organizasyonel özerkliğinin korunmasına gelirsek. A101, Carrefour’u farklı bir segmentte konumlamış olabilir (BİM-File örneğinde olduğu gibi). Dolayısıyla yoğunlaşmanın aynı segmentte konumlu bir işleme göre rekabet etkisinin sınırlı kalacağı savına karşı Kurum özerklik talebinde bulunmuş olabilir.
Velhasıl taahhütlerin tümü işlemin toplumsal refah etkileri ile ilgilidir, bu itibarla rekabet politikasının bir parçasıdır.
Bülent Gökdemir hakkında…
1973 yılında Ankara’da dünyaya geldi. Hacettepe Üniversitesi İİBF İktisat Bölümünde lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamladı. Dundee Üniversitesinde uluslararası hukuk alanında yüksek lisans yaptı. Hacettepe Üniversitesi İİBF Maliye Bölümünde doktorasını tamamladı. 1999 yılında uzman yardımcısı olarak göreve başladığı Rekabet Kurumu’ndan 2025 yılında Başuzman kadrosundan emekli oldu. Bu süre içinde geçici görevlendirmeler ile TBMM ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programında danışman ve proje yöneticisi olarak görev yaptı, ODTÜ İİBF İktisat Bölümünde yarı zamanlı öğretim görevlisi sıfatıyla dersler verdi. Rekabet Kurumu’ndan 2025 yılında Başuzman olarak emekli olan Dr. Bülent Gökdemir kurucusu olduğu VALİS Danışmanlık şirketinde kariyerine devam ediyor.
