Taraftarlar “futbol 90 dakikaya sığmıyor” diyor

Taraftarlık Türkiye’de sadece 90 dakika tribüne sıkışan bir duygu değil; aile sofrasında başlayan, işyerinin WhatsApp grubunda devam eden, çocuğa miras bırakılan bir yaşam biçimi. Twentify’ın yapay zeka destekli araştırma platformu Quals.ai ile yaptığı “Taraftarlık Araştırması”, takımına çok bağlı insanlarla forma renklerinin onlarda bıraktığı izleri, günlük yaşamda yarattığı davranış, aidiyet ve duygusal dalgalanmaları mercek altına aldı. Çalışmada taraftarlık, bireyin kimlik mozaiğinde bazen en üstte, bazen “gönül köşesi”nde; ama asla silinmeyen bir renk olarak karşımıza çıkıyor...

Taraftar kimliği, çoğu katılımcı için sadece bir hobi değil, yaşamsal bir aidiyet noktası. Takıma olan bağlılık “aile”, “arkadaş” ve hatta “hayat arkadaşı” gibi tanımlanıyor. Taraftarlık başarıdan bağımsız, koşulsuz bir sadakati ifade ediyor. Takım renkleriyle cisimleşen bu kimlik, aileden devralınan bir miras ve bireyin hayata bakışını ve sosyal ilişkilerini de şekillendiriyor.

• “Galatasaraylı olmak bir tutkudur, bu takımın taraftarı olduğum için gurur duyuyorum.” (Erkek, 32, Galatasaray)
• “Fenerbahçe benim hayatımda haftalık planımı yaparken ilk baktığım şeylerden biri.” (Erkek, 23, Fenerbahçe)
• “Beşiktaş bir bağlılık bir hayat anlamıdır, mutluluktur.” (E, 36, Beşiktaş)

Temel rollerden sonra taraftar kimliği geliyor

Taraftar kimliği kişisel kimlik sıralamasında bazen en üstte, bazen de aile ve iş gibi temel rollerin hemen ardından geliyor. Özellikle Galatasaray ve Fenerbahçe taraftarları bu kimliği “aileyle aynı hizada” veya “hayatının en tepesinde” olarak tanımlıyor. Taraftarlık, kişisel tanıtımlarda çoğunlukla ilk üçte yer alıyor ve bazı ortamlarda (arkadaş, iş, sosyal medya) görünürlüğü daha da artıyor.

• “Adım ve soyadımdan sonra ilk olarak ‘Galatasaraylıyım’ diyorum.” (Erkek, 55, Galatasaray)
• “Beşiktaş kimliği, hayat kimliğim içinde yüzde 90 yer kaplar.” (Erkek, 34, Beşiktaş)
• “Kendimi tanımladığım her ortamda Fenerbahçeli olduğumu muhakkak söylerim.” (Erkek, 43, Fenerbahçe)

Taraftarlık bir miras

Taraftarlığın başlangıcı genellikle aileden, özellikle babadan ya da abiden devralınan bir kültür olarak başlıyor. Çocuklukta alınan ilk forma, birlikte izlenen maçlar veya mahalledeki baskın renkler bu aidiyetin temel taşlarını oluşturuyor. İlk “büyük maç”, stada gitmek ya da aileyle gol sevinci paylaşmak, bu kimliğin duygusal köklerini derinleştiriyor.

Takımına olan duygusal bağ, aile ve arkadaşlık ilişkilerini güçlendiren, bazen bu ilişkilerin önüne geçen bir aidiyet duygusuna dönüşüyor. Taraftarlar arasında kurulan bağ, ortak sevinç ve hayal kırıklıklarında en yoğun şekilde hissediliyor. Tribünde hiç tanınmayan insanlara sarılmak, sosyal medyada birlikte sevinmek veya üzülmek, bu sosyal bağları görünür kılıyor.

• “O kalabalıkla birlikte Beşiktaş diye bağırırken beni en çok babamla birlikte olmak etkiledi.” (Erkek, 36, Beşiktaş)

Maç günü hayat durur, düğün bile ertelenir

Taraftar topluluğu içinde, bireyler kendini daha rahat, coşkulu ve filtresiz ifade ediyor. Tribünlerdeki enerji ve kolektif sevinç/keder paylaşımı, aile ve arkadaş ortamlarından farklı olarak daha anonim, geçici ama yoğun bir bağ sunuyor. Bunun aksine, iş ve aile gibi sosyal roller içinde taraftarlık daha kontrollü ve dengeli yaşanıyor.

Taraftarlık, günlük rutin ve planlarda ciddi değişikliklere yol açabiliyor. Maç günleri sosyal programlar, aile buluşmaları veya önemli iş toplantıları ertelenebiliyor. Ruh hali, takımının başarısı ile doğrudan bağlantılı olabiliyor ve bu durum hem aile hem de iş ilişkilerine yansıyor. Bu öncelik, yaş, takım ve sosyal rol farklılıklarında da çeşitli biçimlerde ortaya çıkıyor.

• “Fenerbahçe maçı var diye düğünümü ertelemiştim.” (Erkek, 30, Fenerbahçe)

Maç günü herkes bir tribün emekçisi

Taraftar kimliği çoğu zaman diğer sosyal rollerle iç içe geçiyor. Katılımcılar, ailede kendilerini çocuklarına veya eşlerine taraftarlık mirası bırakırken bulabiliyor. İşyerinde takım kimliğiyle anılmak kimi zaman avantaj, bazen de sınırlandırıcı bir etken olabiliyor. Rol çatışmalarında genellikle aile ya da iş öncelik kazanıyor, fakat taraftarlık asla tümüyle geri plana atılmıyor.

İş ortamında taraftarlık, özellikle kendi takımını tutanlarla ya da futbolseverlerle hızlı bir iletişim ve bağ kurmayı sağlıyor. Aynı takımdan olanlar arasında “biz duygusu” doğrudan bir sıcaklık ve espri zemini oluştururken, maç sonrası sohbetler veya küçük atışmalar günün stresini dağıtan sosyal ritüeller halini alıyor. Takım kimliğinin, iş arkadaşları arasında karşılıklı güven ve samimiyet kurmada bir kolaylaştırıcı işlevi görüyor.

Öte yandan, takım kimliğiyle tanınmanın iş ortamında sınırları da var. Farklı takımları tutanların olduğu kalabalık ekiplerde bu kimlik bazen taraflaşma, gerilim veya “fazla fanatik” görülme korkusu nedeniyle geri plana çekilebiliyor. Takım kimliğiyle çok öne çıkmak, profesyonellik ve tarafsızlık algısına zarar verebileceği endişesiyle özellikle önemli toplantı veya resmi ilişkilerde bastırılabiliyor. Bazı katılımcılar, olası tartışmalardan kaçınmak ya da “ciddiyet” imajını korumak için işyerinde taraftar kimliğini daha “soft” veya geri planda yaşadıklarını belirtiyor.

Ayrıca, işyerindeki kurumsal kültür ve yöneticilerin tutumu da belirleyici olabiliyor. Özellikle takım sevgisiyle öne çıkan yöneticiler veya patronlar olduğunda, aynı takımı tutmak çalışanlar için “görünmez ayrıcalık” veya “ortak dil” anlamına gelebiliyor. Ancak bu durum bazen diğer takım taraftarlarında dışlanmışlık veya “grup dışı” hissi de yaratabiliyor.

Mağlubiyet, çoğu taraftar için günü, bazen tüm haftayı etkileyen geçici bir ruhsal çöküşe neden olabiliyor. Bu ruh hali bazı katılımcılarda daha içe dönük, diğerlerinde ise dışa vurumlu öfke, gerginlik ya da sosyal izolasyon şeklinde yaşanıyor. Katılımcılar genellikle bu üzüntüyü aile veya iş ortamına yansıtmamaya çalışsa da, yakın çevre tarafından kolayca fark edilebiliyor.

Takım ürünlerine yapılan harcama aidiyetin maddi göstergesi

Taraftarlık, harcama alışkanlıklarında sembolik bir rol üstleniyor. Takım ürünlerine yapılan harcamalar, forma-şapka-atkı gibi aksesuarlar, maç biletleri ve deplasman yolculukları, aidiyetin maddi göstergeleri oluyor. Özellikle galibiyet sonrası “kendini ödüllendirme” davranışı sıkça görülüyor.

Fanatizm ile vefa arasında ince bir çizgi…

Katılımcıların çoğu kendini “fanatik” ya da “çok bağlı” olarak tanımlasa da takım sevgisinin sınırlarını etik değerler ve sosyal sorumluluklarla çiziyor. Tartışmalarda, eleştiride veya rakip takıma karşı tutumda çoğu kişi “ölçülü” olmaya, aile ya da arkadaşlık ilişkilerini etkilememeye dikkat ediyor.

• “Fanatik olmamaya çalışıyorum. Sonuçta futbol bir eğlence aracı.” (Erkek, 31, Galatasaray)
• “Benim taraftarlığımda şiddet yok şiddetli kızdırmak var o kadar.” (Erkek, 54, Fenerbahçe)

Biraz “asabi çocuk”, biraz “olgun baba”, çokça “tribün neferi”

Taraftar kimliğinde psikolojik profiller takım, yaş ve yaşam deneyimine göre ayrışıyor. “Olgun taraftar”lar duygularını kontrol etmeyi, sakinliği ön plana çıkarırken, gençler ve takımından daha yüksek performans bekleyenler duygularını daha hızlı dışa vuruyor. Takım kimliğinde bazıları “koşulsuz vefa”, bazıları “kazanma odaklı”, bazıları ise “başkaldırı” veya “mücadele” ile kendini tanımlıyor.

• “Takıma kızsam da hayata devam ederim birazda karşı takım sevinsin derim onlarında mutlu olmaya hakkı var der teselli olurum.” (Erkek, 54, Fenerbahçe)

Sonuç

Ne Galatasaraylı “Avrupa Fatihi” olmadan, ne Fenerbahçeli “Cumhuriyetin Takımı” diye övünmeden, ne Beşiktaşlı “Duruş” dersi vermeden, ne de Trabzonsporlu “Köroğlu gibi başkaldırmadan” durabiliyor… Taraftarlık Türkiye’de bir futbol topundan fazlası, kimlik kartının arka yüzü!

Araştırma, tribünlerin sesinin evde, işte, WhatsApp grubunda yankılandığını; galibiyetle yüzlerde güller açıyor, yenilgiyle iki gün suratların asıldığını ama üçüncü gün de “önümüzdeki maçlara bakacağız” neşesinin geri geldiğini gösteriyor. Kısacası, taraftarlık ülkenin en büyük “gizli partisi”. Katılım şartı renk seçmek, giriş ücreti ise sonsuz sadakat.

Araştırmanın metodolojisi

Çeşitli yaş, sosyoekonomik statülerden Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş, Trabzonspor’a “çok bağlı” olduğunu belirten taraftarlar ile Quals.AI ile yapay zeka destekli derinlemesine birebir görüşmeler yapıldı.

Türkiye’de taraftarlığın anatomisi: Spor denince akla ilk gelen markalar hangileri?