
Çalışan deneyiminin görünmeyen kırılma noktası: 2-10 yıl arası

GPTW CEO‘su
Şirketler çalışan deneyimini güçlendirmek için önemli yatırımlar yapıyor. İşe alım süreçleri yeniden tasarlanıyor, onboarding programları geliştiriliyor, kariyer ve gelişim olanakları çeşitleniyor. Özellikle yeni çalışanların organizasyona güçlü bir başlangıç yapması için her geçen gün daha sistemli adımlar atılıyor.
Peki, işe başladığı gün kazanmak için büyük çaba gösterdiğimiz çalışanlara, beş yıl sonra nasıl bir deneyim sunuyoruz?
Great Place To Work® Türkiye olarak 600’den fazla şirket ve 175 binden fazla çalışanın katılımıyla gerçekleştirdiğimiz araştırmanın kıdem sonuçları, üzerinde düşünmemiz gereken dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.
Çalışan deneyimi ilk iki yılda görece güçlü başlıyor, 2-5 yıl arasında gerilemeye başlıyor ve 6-10 yıl kıdem aralığında en düşük seviyesine ulaşıyor. 10 yılın ardından ise yeniden yükselme eğilimi gösteriyor.
Bu sonuçlar önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Şirketler çalışanları kazanmak konusunda giderek daha iyi hale gelirken, yıllar içinde aynı güçlü deneyimi sürdürmekte zorlanıyor olabilir mi?
Çalışanın beklentileri zamanla değişiyor
Bir çalışanın organizasyondaki ilk yıllarında öğrenme, uyum sağlama, ilişkiler kurma ve kendini gösterme isteği, deneyimini şekillendiren önemli unsurlar arasında yer alıyor. Ancak zaman ilerledikçe çalışanın organizasyonla kurduğu ilişki ve beklentileri de değişiyor.
İlk günlerde “Buraya nasıl adapte olacağım?” sorusunu soran çalışan, birkaç yıl sonra farklı sorulara yanıt aramaya başlıyor: “Burada bundan sonra nereye gidebilirim?”, “Katkım gerçekten görülüyor mu?”, “Öğrenmeye devam ediyor muyum?”, “Benim için hala yeni bir alan var mı?”
Bu değişim, çalışan deneyiminin yalnızca işe giriş ve ilk yıllar üzerinden tasarlanamayacağını gösteriyor.
Araştırmamız özellikle 2-5 yıllık kıdem dönemine dikkat çekiyor. Çalışan deneyimindeki gerilemenin başladığı bu dönemi, 6-10 yıl kıdem aralığındaki en düşük seviye izliyor.
Bu tabloyu yalnızca çalışan bağlılığındaki bir düşüş olarak değerlendirmek eksik kalır. Asıl üzerinde durmamız gereken konu, organizasyonu ve rolünü artık çok daha iyi tanıyan çalışanlara nasıl yeni gelişim alanları sunabildiğimiz.
Üstelik kariyer gelişimi yalnızca terfi anlamına gelmiyor. Yeni sorumluluklar üstlenmek, farklı projelerde görev almak, deneyimini başka ekiplerle paylaşmak, mentorluk yapmak veya katkısının görünür olduğunu hissetmek de çalışanın organizasyonla kurduğu ilişkiyi güçlendirebilir.
Kıdem, aidiyetin garantisi değil
İş dünyasında zaman zaman gözden kaçırdığımız önemli bir ayrım var: Bir çalışanın organizasyonda uzun yıllar kalması, güçlü bir çalışan deneyimi yaşadığının tek başına göstergesi değil.
Beş, altı veya sekiz yıldır aynı şirkette çalışan bir kişinin organizasyona bağlı olduğunu varsayabiliyoruz. Oysa organizasyonda kalmak ile organizasyona hala aynı istek ve motivasyonla katkı sunmak farklı şeyler.
Çalışan görevlerini yerine getiriyor, performans beklentilerini karşılıyor ve ayrılmayı düşünmüyor olabilir. Ancak yeni fikirler geliştirme, gönüllü sorumluluk alma, bilgisini paylaşma veya organizasyonun geleceğine aktif katkı sunma isteği zaman içinde zayıflayabilir.
Bu kayıp çalışan devir oranlarında görünmez.
Bordroda hala aynı çalışanı görürüz. Ancak organizasyonun yararlandığı deneyim, enerji ve gönüllü katkı azalabilir.
Bu nedenle yetenek yönetiminde yalnızca “Kimi kaybediyoruz?” sorusuna odaklanmak yeterli değil.
“Hangi çalışanlarımızın potansiyelinden artık yeterince yararlanamıyoruz?” sorusunu da sormamız gerektiğine inanıyorum.
Deneyimli çalışanı elde tutmak yetmez
Özellikle 6-10 yıldır aynı organizasyonda görev yapan çalışanlar, yalnızca mesleki deneyimleriyle değil, taşıdıkları kurumsal birikimle de önemli bir değer yaratıyor.
Şirketin işleyişini, geçmiş kararların sonuçlarını, ekipler arasındaki ilişkileri ve çoğu zaman yazılı olmayan iş yapış biçimlerini biliyorlar. Bu bilgi ve deneyim, organizasyonların en değerli sermayelerinden biri.
Dolayısıyla mesele yalnızca bu çalışanların organizasyonda kalmasını sağlamak değil. Deneyimlerinin organizasyon için üretken kalmasını sağlamak.
Bunun yolu da kariyer gelişimini yalnızca terfiyle sınırlamayan, deneyimli çalışanlara yeni sorumluluklar sunan, bilgi aktarımını ve mentorluğu destekleyen, katkıyı görünür kılan bir çalışma ortamı oluşturmaktan geçiyor.
Araştırmamızda 10 yıl ve üzerindeki çalışanlarda deneyimin yeniden yükselme eğilimi göstermesi de kıdem ile çalışan deneyimi arasındaki ilişkinin doğrusal olmadığını ortaya koyuyor.
Bu nedenle farklı kıdem dönemlerini tek bir çalışan deneyimi yaklaşımıyla yönetmek yerine, her dönemin ihtiyaçlarını ve beklentilerini ayrı ayrı değerlendirmek önem kazanıyor.
Çalışan yaşam döngüsünü yeniden düşünmek gerekiyor
Bugün pek çok şirket çalışan yaşam döngüsünü işe alım, onboarding, gelişim ve elde tutma gibi aşamalar üzerinden yönetiyor. Ancak araştırmamızın ortaya koyduğu sonuçlar, çalışan deneyiminin kıdem gruplarına göre farklılaştığını gösteriyor.
İlk yıllarda öğrenme ve uyum, ilerleyen dönemlerde kariyer yönü ve gelişim fırsatları, daha uzun kıdemde ise katkının yeniden tanımlanması ve deneyimin aktarılması öne çıkabiliyor.
Bu nedenle çalışan deneyimini kıdeme göre değişen ihtiyaçlar ve beklentiler üzerinden yeniden değerlendirmemiz gerektiğini düşünüyorum.
Great Place To Work®’ün For All™ yaklaşımında genel ortalamaların ötesine geçmemizin nedenlerinden biri de bu. Güçlü bir iş yeri deneyimi yalnızca yüksek bir ortalama elde etmekle değil, bu deneyimin farklı çalışan gruplarında ne kadar tutarlı yaşandığıyla anlam kazanıyor.
Liderler olarak çalışanların organizasyondaki yolculuğunu yalnızca ne kadar süredir bizimle oldukları üzerinden değil, bu süre boyunca nasıl bir deneyim yaşadıkları ve potansiyellerini ne ölçüde ortaya koyabildikleri üzerinden de değerlendirmeliyiz.
Çünkü çalışan deneyiminin sürdürülebilirliği, ilk gün sunduğumuz fırsatları yıllar içinde nasıl geliştirdiğimizle doğrudan ilişkili.
Bugün liderlerin kendilerine sorması gereken en önemli sorulardan birinin şu olduğuna inanıyorum:
İşe başladığı gün kazanmak için büyük çaba gösterdiğimiz çalışanımıza, beş yıl sonra hâlâ aynı ölçüde yatırım yapıyor muyuz?
Çünkü çalışan deneyiminin gerçek gücü, ilk gün yarattığımız izlenimde değil, yıllar geçtikçe o deneyimi ne kadar canlı tutabildiğimizde ortaya çıkıyor.
