Evden çalışanlar adalet istiyor!
Pandemi dönemiyle birlikte tüm dünyada “evden çalışmak” yeni bir normale dönüştü. Bunun uzun vadede hayatın bir parçası olacağı ise şimdiden hibrit çalışma modellerinin uygulanmaya başlanmış olmasıyla şüphe duyulmayacak bir gerçek. Ancak gerçek şu ki bu yeni normal pek çoklarına evden mi çalışıyoruz yoksa işte mi yaşıyoruz sorusunu sorduruyor. Görülmez bir alanda çalışıyor olmak, yapılan işleri de bir noktada görünmez kılıyor… Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) son raporuna göre, COVID-19 küresel salgını nedeniyle sayılarında büyük artış görülen evden çalışanların daha iyi korumaya ihtiyacı var. “Evden çalışma: Görünmezlikten insana yakışır işe” adlı rapor ortaya koyduğu problemlerin yanı sıra çözüm önerileri de sunuyor…
Evden çalışıyor olmanın dezavantajları neler?
Rapora göre;
- Düşük ve orta gelirli ülkelerde, ev eksenli çalışanların neredeyse tamamı (yüzde 90’ı) kayıt dışı çalışıyor.
- Evden çalışanlar genellikle, yüksek vasıflı mesleklerde dahi, ev dışında çalışanlardan daha kötü durumdalar. Evden çalışanlar ortalama olarak Birleşik Krallık’ta yüzde 13, Amerika Birleşik Devletleri’nde yüzde 22, Güney Afrika’da yüzde 25, Arjantin, Hindistan ve Meksika’da ise yaklaşık yüzde 50 daha az kazanıyorlar.
- Evden çalışanlar, ev dışından çalışanlarla karşılaştırıldığında, daha büyük güvenlik ve sağlık riskleriyle karşı karşıya ve eğitime erişimleri daha az; bu da onların kariyer olanaklarını etkileyebiliyor.
- Evden çalışanların diğer çalışanlarla aynı düzeyde sosyal korumaya sahip değiller. Sendika üyesi olmaları veya toplu iş sözleşmesi kapsamına girme olasılıkları da daha düşük.
- Evden çalışanlar arasında, sürekli olarak uzaktan çalışanlar ve nakış, el işleri, elektronik montaj gibi otomasyonu mümkün olmayan mal üretiminde çalışan çok sayıda işçi yer alıyor. Üçüncü bir kategoriyi oluşturan dijital platform çalışanları ise, sigorta taleplerini işleme koymak, doküman nüshalarını düzeltmek, veya yapay zeka sistemleri eğitimi için veri notları yazmak gibi hizmetleri veriyorlar.
Düzenlemeler zayıf, pek uyan da yok!
Evden çalışmaya ilişkin düzenlemeler genellikle çok az, öte yandan mevcut kanunlara uyma sorunu da var. Çoğu durumda, evden çalışanlar bağımsız yüklenici olarak sınıflandırılıyor ve iş mevzuatı kapsamı dışında kalıyor.
“Dünyada birçok ülkede, evden çalışmayla ilintili insana yakışır iş koşullarına dair eksiklikleri ele alan mevzuat var, bazılarında toplu iş sözleşmeleri tamamlayıcı rol oynuyor. Yine de, evden çalışanlar ile diğer ücretli çalışanlar arasında eşit muameleyi destekleyen 177 sayılı Sözleşme’yi sadece 10 ILO üyesi ülke onaylamış durumda; çok az sayıda ülkenin evden çalışmaya ilişkin kapsamlı politikası var” diyor Rapor’un eşyazarlarından biri ve ILO kıdemli ekonomisti Janine Berg…
Öneriler…
Rapor, evden çalışmanın daha görünür kılınması ve böylelikle daha iyi korunmasını sağlamak için somut öneriler içeriyor ve evden çalışanlar açısından, yasal koruma kapsamını genişletmek, mevzuata uymayı artırmak, yazılı sözleşmeleri yaygınlaştırmak, sosyal güvenliğe erişim sağlamak ve evden çalışanları hakları konusunda bilgilendirmek suretiyle kayıtlı ekonomiye geçişlerini kolaylaştırmanın önemini vurguluyor…
Rapor, faaliyetleri ülke sınırlarının ötesine geçtiği için mevzuata uyma konusunda özel zorluklar yaratan ev eksenli çalışan dijital platform çalışanları için, çalışma koşullarını izlemek üzere ürettikleri verilerin ve adil ücret belirlemeye yönelik araçların kullanılmasını savunuyor.
Uzaktan çalışanlar bakımından, psiko-sosyal riskleri azaltmak üzere özel önlemler almaları, çalışma yaşamı ile özel yaşam arasındaki sınıra saygı gösterilmesini sağlamak üzere “bağlantıyı kesme hakkı” getirmeleri için politika belirleyicilere çağrı yapıyor.
Rapor’a göre, evden çalışma önümüzdeki yıllarda büyük önem kazanacak. Bu nedenle hükümetler, işçi ve işveren örgütleriyle işbirliği halinde, ister Endonezya’da hintkamışı lifi örsün, ister Gana’da karite yağı üretsin, ister Mısır’da fotoğraf etiketlesin, ister Uruguay’da maske diksin, isterse de Türkiye’de uzaktan yazılım üretiyor olsun, tüm evden çalışanların görünmezlikten çıkarılarak insana yakışır işe geçiş yapmalarını sağlamak için birlikte çalışmalılar…
