Yapay Zeka Savaşında Yeni Cephe: Telif Mi, Rekabet Mi?

“ABD Adalet Bakanlığı (DoJ) Bağımsız Yayıncılara Karşı OpenAI ve Microsoft ile Hizalandı!”

ABD basınını takip edenler buna benzer başlıklarla karşılaştı son iki haftadır.

Mesele şu:

New York Times 2023 yılında OpenAI ve Microsoft’u, AI eğitimi amacıyla gazetenin haber ve makalelerini izinsiz (telif ödemeksizin) kullandığı gerekçesiyle dava etti.

Ardından bir grup yazar (aralarında George RR Martin de var), kitaplarının izinsiz olarak OpenAI tarafından eğitim amaçlı kullanıldığı gerekçesiyle dava açtı.

Akabinde bu davalar birleştirildi ve sair.

ABD Adalet Bakanlığı, DoJ, 1.9.2026 tarihinde New York Bölge Mahkemesine resmi görüş sunarak (Statement of Interest) davaya müdahil oldu.

DoJ özetle; davanın, New York Times’ın adil kullanım doktrinini daraltarak OpenAI’ın LLM modelinin eğitimini sınırlamaya yönelik olduğu görüşünde. Elbette Başkan Trump’ın bu konudaki iki başkanlık emrine atıf mevcut “Removing Barriers to American Leadership in Artificial Intelligence,” (Amerika’nın Yapay Zeka Liderliğinin Önündeki Engellerin Kaldırılması) ve “Encouraging AI Innovation and Accelerating Responsible AI Adoption across Government and Industry” (Yapay Zeka İnovasyonunun Teşvik Edilmesi ve Kamu ile Özel Sektörde Sorumlu Yapay Zeka Kullanımının Hızlandırılması) .

Bu çaba; Anayasa (bilim ve sanatın gelişmesi ilkesi) ve temel telif hakları ilkeleriyle uyumsuz DoJ’a göre. Adil kullanım doktrininin yanlış yorumu ABD halkının refahını olumsuz etkileyebilir.

DoJ’un bir diğer iddiası rekabet ile ilgili. Adil kullanım hakkının sınırlandırılması AI (LLM) piyasasında rekabeti sınırlandırabilecek. Zira AI modelleri için ihtiyaç duyulan eğitim materyali için telif ödenmesi gerekliliği ciddi bir maliyet yükü getiriyor, bunu da ancak finansal güce sahip az sayıda teknoloji şirketi gerçekleştirebilecek, diğerleri piyasadan dışlanacak.

Doj’a göre AI gelişimi, pazarın diğer tarafında küçük ölçekli geleneksel medya kuruluşlarının, ana akım medya ile etkili biçimde rekabet etmesine olanak tanıyacak. Örneğin diyor DoJ, sermayesi kısıtlı medya kuruluşu fotoğrafçı vs. istihdam etmeye gerek kalmadan, ayrıca telif de ödemeden AI kullanarak haberini destekleyecek imaj üretebilecek!

Mahkeme kararını merakla bekleyeceğiz.

DoJ görüşünü okuyunca aklıma ABD, AB ve ülkemizde ilaç sektörü ile ilgili başlatılan soruşturmalar ve kararlar geldi. Rekabet otoriteleri kararlarında özetle, fikri mülkiyet haklarının suiistimalinin rekabet yasası kapsamında değerlendirilebileceğine hükmettiler.

Hatta Rekabet Kurumu son ilaç sektörü raporunda açıkça; “fikri mülkiyet düzenlemelerine uygunluk rekabet hukuku incelemelerine karşı bağışıklık sağlamaz,” dedi.

Bakalım yapay zeka konusunda da aynı yaklaşımı sergileyecekler mi?

Bülent Gökdemir hakkında…

1973 yılında Ankara’da dünyaya geldi. Hacettepe Üniversitesi İİBF İktisat Bölümünde lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamladı. Dundee Üniversitesinde uluslararası hukuk alanında yüksek lisans yaptı. Hacettepe Üniversitesi İİBF Maliye Bölümünde doktorasını tamamladı. 1999 yılında uzman yardımcısı olarak göreve başladığı Rekabet Kurumu’ndan 2025 yılında Başuzman kadrosundan emekli oldu. Bu süre içinde geçici görevlendirmeler ile TBMM ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programında danışman ve proje yöneticisi olarak görev yaptı, ODTÜ İİBF İktisat Bölümünde yarı zamanlı öğretim görevlisi sıfatıyla dersler verdi. Rekabet Kurumu’ndan 2025 yılında Başuzman olarak emekli olan Dr. Bülent Gökdemir kurucusu olduğu VALİS Danışmanlık şirketinde kariyerine devam ediyor.