Kapitalizmin merkezinde devrimsel karar: ABD yapay zekayı kamulaştırmaya hazırlanıyor

ABD’de devletin demir çelik, nadir elementler, çip gibi stratejik sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin azınlık hisselerine sahip olduğunu, bu eğilimin belirginleştiğini ifade etmiştim LinkedIn’deki bir paylaşımımda…

Sırada yapay zeka şirketleri var gibi görünüyor.

Senatör Bernie Sanders, “Amerikan Yapay Zeka Egemen Varlık Fonu Yasası Tasarısını” 18 Haziran’da gerçekleştirdiği basın toplantısında duyurdu.

Tasarıya göre yıllık AI geliri 200 milyon Dolar büyüklüğünü aşan şirketler, hisselerinin yarısını Fon’a aktaracak. Böylece Fon’un büyüklüğünün 7 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.

Fon her yıl hisse değerlenmesiyle elde edilecek geliri tüm ABD vatandaşlarına dağıtacak.

Gerekçe, AI modellerinin, kamuya ait olan birikimli bilgi ve her an üretilen veri ile eğitilmesi. Dolayısıyla elde edilen refahın adil biçimde bölüştürülmesi gerekiyor.

Şirketler istekli…

Sanders’ın vurguladığı gibi bu fikir ilk kez Tasarı ile gündeme gelmiş değil. OpenAI, Anthropic, XAI gibi şirketler bu konuyu gündeme getirmişlerdi daha önce. Nitekim geçen hafta FT’de yer alan bir habere göre OpenAI yüzde 5 hissesini ABD hükümetine devretmeyi önerdi.

Sanders’ın yüzde 50 hisse devri teklifi bazı uzmanlar tarafından abartılı bulunuyor. Ayrıca Sanders’ın önerisi kapsamında Fon yönetiminin şirket yönetim kurullarında temsil edilmesi ve gerektiği hallerde (kamu yararı, siber güvenlik vs.) veto hakkı kullanması piyasa ekonomisinin işleyişi bakımından sakıncalı görülüyor.

Başkan Trump’ın belli oranda hisse devrine sıcak baktığı biliniyor. Nitekim Şubat 2025’de Hazine Bakanlığına bir egemen varlık fonu için çalışma başlatılması talimatını vermişti. Bu çalışma sadece AI’a değil tüm sektörlere ilişkindi.

Devleti ortak olduğu şirketi kim denetleyebilir?

Konunun bir de regülasyon-rekabet boyutu mevcut. Cato Enstitüsünden Tad DeHaven devletin hissesine sahip olduğu bir şirketin regülasyon otoriteleri tarafından etkin bir şekilde denetlenemeyebileceğini dile getiriyor.

Her köklü teknoloji devrimi kendi hukukunu ve rejimini yaratıyor, ezberleri bozuyor. Kanımca rekabet otoritelerinin güncel kararlarını da bu perspektiften okumak ve yorumlamak gerekiyor.

Not: Sevgili Hocam Hakki Hakan Yilmaz YouTube kanalında (Ekonomiye Hakkıyla Bakış) her hafta güncel iktisadi ve mali konuları etraflıca ele alıyor. 1 Temmuz tarihli programında konuyu; “Yapay Zeka Çağında Devlet-Şirket İlişkileri: Yeni Devletçiliğin Ayak Seslerini mi Duyuyoruz” başlığı altında değerlendirdik birlikte. İlgililerine duyurmuş olayım.
Programı linkten izleyebilirsiniz: https://www.youtube.com/watch?v=GrHDPMol-4g