İnsan “kıymet”leri

European Association for People Management (EAPM) desteğiyle PERYÖN öncülüğünde derlenen; Boston Consulting Group (BCG) ile World Federation of People Management Associations (WFPMA) tara­fından hazırlanan “Creating People Advantage (Yetenek Avantajı Yaratmak) 2026” Raporu için yaklaşık 7 bin İK yöneticisi ve şirket liderinin görüşü alınmış.

Raporda, İnsan Kaynakları (İK) liderlerinin hangi virajları döneceği, hangi fırtınalara göğüs gereceği ortaya konmaya çalışılmış.

Raporu irdelemeden önce şu “kaynak” konusu­na göz atmakta yarar var. İnsanın maden, petrol, kömür gibi ham madde olarak ele alınmasının günümüz koşullarında doğru sonuçlara ulaştır­madığı Bersay İletişim Danışmanlığı tarafından tespit edilmiş ve tükenecek bir girdi değil; kuru­mun ruhu, hafızası ve en büyük “kıymeti” olarak 1999 yılında, İnsan Kıymetleri® adı altında fikri mülkiyet hakları alınmıştır.

İnsan bir “kaynak” değil “kıymet”tir

Marketing Türkiye’nin Şubat 2015 sayısında konuya değinmiş ve demişiz ki: “Feodal ortaçağ toplumlarında alıp satılan, meta olarak görülüp, her biri kendine has toplumsal kurgular içinde yerlerini alan Tebaa, Reaya, Self vb. ifadelerle adlandırılıyorlardı; endüstri toplumunun başın­da onlara ‘Personel’ ya da ‘Eleman’ dendi; sonla­rına doğru da ‘İnsan Kaynakları’ kavramı kulla­nılmaya başlandı. Enerji, su, para gibi kullanılıp tüketilip sonra bir kenara atılan kaynak gibi… Postmodern bilgi toplumunda ise değeri sürekli artırılan ‘Kıymet’ olarak ele alınacaklardı.”

Dönelim rapora… Dört temel bulgudan söz edi­liyor:

• İK Yetkinliği ve İş Değeri: Güçlü İK yet­kinliklerine (çalışan bağlılığı, işe alım, sür­dürülebilirlik vb.) sahip şirketler, iş hedefle­rini daha stratejik bir şekilde destekliyor.

• Geleneksel Alanlardaki Güç: Şirketle­rin uyum, çalışan ilişkileri ve işe alım gibi geleneksel alanlarda yetkinlikleri yüksek olsa da bu alanlar tek başına üstün iş perfor­mansı sağlamak için yeterli değil.

• Dijital ve Yapay Zeka Eksikliği: Dijital çözümlerin gelecekteki önemi hızla artarken (13 basamak yükselerek 12. sıraya çıkmış­tır), İK fonksiyonlarının bu alandaki mevcut yetkinlikleri hala en düşük seviyelerde.

• KOBİ’lerin Durumu: Büyük şirketler Üretken Yapay Zeka (GenAI) ve veri anali­tiğine öncelik verirken, küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) dijital dönüşümde geride kalıyor.

Türkiye küresel sıralamanın gerisinde

PERYÖN Başkanı Dr. Eylem Derya Özgür’e göre, Türkiye verileri İK’dan beklentilerin çok yüksek olduğunu göstermiş. Katılımcıların yüz­de 75’i bu departmanlardan “iş kararlarını besle­yen stratejik içgörüler” bekliyormuş.

BCG Ortağı Anıl Demir ise yapay zeka dönüşü­münde teknolojinin, işin sadece yüzde 30’una tekabül ettiğini belirterek, “Kalan yüzde 70 ise insanı, organizasyonu ve süreçleri bu dönüşü­me uyumlu hale getirmekten geçiyor” demiş. Yani mesele yine dönüp dolaşıp insana, o eşsiz “kıymete” geliyor. Demir, kurumların “yetkinlik bazlı” stratejik iş gücü planlamasına yönelmeleri gerektiğinin altını çizmiş.

EAPM Başkanı Berna Öztınaz’ın vurguladığı nokta ise düşündürücü. Türkiye’de “performans yönetimi” ve “çalışan bağlılığı” gibi konular, kü­resel sıralamaya göre alt sıralarda kalmış. Bu durum, verimlilik peşinde koşarken “insan kıy­metini” ihmal edip etmediğimizi sorgulamanın zamanının geldiğine işaret ediyor.

İK liderleri için dört temel stratejik hamle

Rapor İK liderleri için dört temel stratejik ham­le öneriyor:

1. İK, sadece operasyonel bir destek birimi olmaktan çıkıp, tüm çabalarını doğrudan iş sonuçlarına (karlılık, büyüme, inovasyon) bağlamalı.

2. İnsan kaynakları direktörleri hem İK sü­reçlerini dijitalleştirmeli hem de kurum ge­nelindeki yapay zeka dönüşümünün insan ve yetenek boyutuna liderlik etmeli.

3. Şirketler, roller yerine becerilere odakla­nan “beceri tabanlı” bir strateji geliştirmeli ve tüm seviyelerde liderlik yetkinliklerini yenilemeli.

4. Yapılan değişikliklerin kök salması için net bir yönetişim yapısı oluşturulmalı, yeni davranışlar performans yönetimine dahil edilmeli ve bir hesap verebilirlik kültürü yaratılmalı.

Mevcut durumu kavramak için gayet önemli önermeler olsalar da gelecek tasarımı açısın­dan düğümü çözecek olan “kıymet” yaklaşımı­dır. Eğer kurumda insan sadece kaynak olarak görülüyorsa, o kaynak bir gün kuruyabilir. Ancak çalışan “kıymet” olarak ele alındığında, dijitalleşme de yapay zeka da o kıymeti parla­tacak birer araç haline gelir. Tam da olması ge­rektiği gibi…

En gelişmiş algoritma dahi, “adanmışlık” du­yarlılığıyla çalışan bir insanın sağlayacağı mu­cizeyi yaratamaz.

Kadını tanımak, onu okumaktan geçer…