Küresel inovasyonda yavaşlama sinyali: Türkiye üst-orta gelir grubunda 3. sırada
Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’nün (WIPO) yayımladığı Global İnovasyon Endeksi 2025, yaklaşık 80 gösterge üzerinden (Ar-Ge harcamaları, girişim sermayesi anlaşmaları, yüksek teknoloji ihracatı, fikrî mülkiyet başvuruları vb.) yaklaşık 140 ekonominin inovasyon performansını ölçüyor. Research İstanbul’un Susam Bülten’de yayınladığı verilere göre, küresel inovasyon ekosisteminde büyüme hızı yavaşlarken, bazı yükselen ekonomiler gelir seviyelerine kıyasla dikkat çekici performans sergiliyor.
2024 yılında küresel Ar-Ge harcamalarındaki büyüme oranı yüzde 2,9’a geriledi (2023: yüzde 4,4). Bu oran, 2010’daki krizden bu yana görülen en zayıf tempo olarak öne çıkıyor. 2025 için ise büyümenin daha da yavaşlayarak yüzde 2,3 seviyesine gerileyeceği öngörülüyor. Şirketlerin reel bazda Ar-Ge harcamaları yalnızca yüzde 1 artış gösterebildi. Yüksek enflasyon bu alandaki ilerlemeyi frenlerken, bilgi ve iletişim teknolojileri, özellikle yapay zeka yatırımlarını artıran sektörler, yazılım ve ilaç sanayii Ar-Ge bütçelerini büyüttü. Buna karşılık, otomotiv ve dayanıklı tüketim ürünleri sektörlerinde ciro düşüşleriyle birlikte Ar-Ge yatırımlarında azalma yaşandı.
Global İnovasyon Endeksi’nin dikkat çeken görselleştirmelerinden birinde, kişi başına gelir (x ekseni) ile inovasyon puanı (y ekseni) birlikte gösteriliyor. Balonların büyüklüğü nüfusu temsil ederken, kırmızı balonlar “gelişmişlik düzeyine göre beklenenin üzerinde inovasyon performansı” anlamına geliyor. Genel tablo, “ekonomik olarak zenginleştikçe inovasyon kapasitesinin de artma eğilimi gösterdiğini” ortaya koyuyor. Ancak bu genel eğilimin ötesine geçen bazı örnekler dikkat çekiyor: Çin (üst-orta gelir grubu), Hindistan ve Vietnam (alt-orta gelir grubu), gelir seviyelerine kıyasla çok daha yüksek inovasyon kapasitesine sahip.
Listenin zirvesinde İsviçre, ABD ve Singapur gibi yüksek gelirli ülkeler yer alırken, Suudi Arabistan ve Rusya gibi bazı ekonomiler “beklenenin altında” performans gösteriyor. Türkiye ise kendi gelir grubuyla uyumlu bir inovasyon seviyesinde konumlanıyor.
Bölgesel tabloya bakıldığında, 2025 yılında Kuzey Afrika–Batı Asya bölgesindeki 14 ekonomi inovasyon sıralamasında ilerleme kaydetti. İsrail (14.) bölgenin lideri konumunu korurken, Kıbrıs (25.) ve Birleşik Arap Emirlikleri (30.) yükseliş trendini sürdürüyor. Türkiye, geçen yıla kıyasla bir sıra gerileyerek 43. sıraya inse de, üst-orta gelir grubunda 3. sırada yer alıyor ve marka ile endüstriyel tasarım göstergelerinde liderliğini koruyor. Bölgede ayrıca Suudi Arabistan (46.) ve Katar (48.) da ilk 50 ekonomi arasında yer aldı.
Küresel inovasyon dinamikleri yavaşlarken, orta gelirli ekonomilerin gelir düzeylerinin ötesine geçen inovasyon kapasitesi, gelecek yıllarda inovasyon ekosisteminin coğrafi dağılımını yeniden şekillendirecek gibi görünüyor.
