Yoksullaşarak eşitleniyoruz…
Yüksek enflasyonun yarattığı krizden elbette herkesin payına bir parça düşüyor… Öyle ki günlük alışverişimizden bir kısmı artık lükslere dönüşüyor hane içerisine giren ürünlerin çeşidi de miktarı da azalıyor. Özetle 2022’nin sonuna geldiğimiz bu günlerde yoksullaşarak eşitleniyoruz. Ipsos tarafından gerçekleştirilen “Antikriz Monitörü” ve “Ipsos Hane Paneli” araştırma verileri de açıkça gösteriyor ki AB SES grubu artık çok daha temkinli ve alışverişlerinde kendini kısıtlıyor. DE SES grubuyla özdeşleşen “fiyat duyarlılığı” ise artık tüm sınıfların gündeminde…
Hanelerde ürün çeşidi azalıyor
2022 yılının ilk 10 ayında hanelerin aldığı farklı ürün sayısında ilk kez düşüş görüldü. Geçmiş yıllarda hep artış eğiliminde olan farklı ürün alım adedi ilk kez geriledi.
Son iki yılda SES gruplarında hanelerin harcama endeksi nasıl değişti?
Araştırmada C1 SES Grubu’nun, farklı kategorilerde ve farklı durumlarda, ortalamadan belirgin bir şekilde farklılaşan alışveriş davranışı sergilediğini görmek mümkün.
C2 SES grubu ise Türkiye’yi en iyi temsil eden SES grubu olduğunu, birçok noktada Türkiye ortalamasıyla örtüşen alışveriş davranışlarıyla gösteriyor. Dolayısıyla Türkiye’yi tanımanın yolunun C2’den geçtiğini görmek hızlı tüketim ürünlerine bakışımızı da değiştiriyor.
Fiyata oldukça duyarlı yapısı nedeniyle ulaşmakta zorluk çekilen DE SES Grubu’nda; çocukların alışverişte etkin olduğunu, alışverişlerini hafta içi yapmayı tercih ettiklerini, yarısının zincir marketlerden hiç alışveriş yapmadığını, ayın 15’inde atıştırmalıklara oldukça fazla harcama yapıp ayın geri kalanında harcamalarını azalttıkları görülüyor. Ayrıca; gazlı meşrubatlar gibi kategorilerde büyük boyları tercih edildiği görülüyor.
AB grubunda ürün çeşitliliği daha fazla düşerken ürünlere yapılan toplam harcama da daha az artış gösterdi. Hanede daha fazla düşen bu harcama dışarıdan yeme-içmede daha yüksek artışla dengelenmiş olabilir hipotezi de geçerli değil: AB’nin evde de dışarıda da yaptığı harcama diğerlerinden daha az artıyor, özetle AB daha çok frene basıyor…
AB grubu giderek daha çok mutsuzlaşıyor…
Yaşam standartlarındaki memnuniyetsizliğe baktığımızdaysa çarpıcı bir istatistik bizi karşılıyor. Geçtiğimiz yıl bugünlerde yaşam standartlılarından memnun olmayan AB grubunun oranı Türkiye geneline kıyasla daha düşükken bugün Türkiye ortalamasının üzerinde bir memnuniyetsizlik taşıdıkları gözlemleniyor. Bir başka deyişle AB SES grubunda bulunan 10 kişiden 7’si yaşam standartlarından şikayetçi…
Öte yandan önümüzdeki birkaç ay içerisinde kendi ekonomik durumunun daha kötüye gideceğini düşünenlere SES grubu kırılımında baktığımızda yine AB SES grubunun ülke ortalamasının üzerinde bir karamsarlıkta olduğu verilere yansıyor.
Üst sosyoekonomik gruptakiler daha memnuniyetsiz
“Yüksek enflasyon, haneleri daha çeşitli, farklı ürün satın almaktan uzaklaştırıyor. Hane Tüketim Paneli araştırmamızda geçmiş yıllarda satın alınan ürün çeşitliliğinde hep artış tespit ederdik. İlk defa bu yılın ilk 10 ayında bu alanda bir gerileme gördük. Artık yüzde 2 oranında daha az çeşit satın alıyoruz, bu düşüş temizlik ürünlerinde ise yüzde 7 olarak karşımıza çıkıyor.
Çalışma Bakanlığı asgari ücretlilerin tüm çalışanlar içindeki oranının yüzde 37 olduğunu açıkladı. Ve asgari ücrette 2022 yılında Ocak ve Temmuz aylarında yapılan zamlarla toplamda yüzde 90’ın üzerinde artış gerçekleşti. Düşük ücretli kesim için tasarruf etmek çok daha zor, hatta imkânsız diyebiliriz, dolayısıyla bu ücret artışı harcanabilir gelirin enflasyon karşısında bir nebze de olsa korunması anlamına geliyor. Bunu bir refah artışı olarak görmek doğru olmaz elbette, olsa olsa uğranılan refah kaybının azaltılması diyebiliriz.
Öte yandan daha yüksek gelir gruplarında, özellikle ücretli çalışan daha üst gelir gruplarında maaşlar görece daha az arttı. Bu grubun harcanabilir gelirindeki kayıp oranı daha fazla. Bu durumun yansımalarını tüketim istatistiklerinde görmeye başladık. Belirttiğim gibi ortalama bir hanede satın alınan ürünlerin çeşitliliği Ocak-Ekim 2022 döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 2 oranında azalırken AB sosyoekonomik segmentindeki hanelerde bu azalma yüzde 4 olarak gerçekleşti.
AB haneleri ortalamaya doğru (gerileyerek) yaklaşıyor, Ekim 2021’den önceki 12 aylık dönemde ortalamadan yüzde 11 fazla harcama yapıyorlardı, Ekim 2022’de son 12 aylık dönemde ortalamanın yüzde 5 üzerinde harcama yapar hale geldiler. C2 haneleri aynı dönemlerde ortalamada iken ortalamanın yüzde 1 üzerine çıktılar, DE haneleri de yine ortalamaya doğru bir adım atarak yüzde 1 (yükselerek) yaklaştılar.
AB sosyoekonomik grubuna dahil vatandaşların karşılaştığı kayıp genel memnuniyet ve beklentilerine de yansıyor. 2021 sonunda bu grupta kişisel yaşam standardından memnuniyetsizlik genel ortalamadan gerideyken 2022 Eylül’e geldiğimizde ortalamanın üzerinde bir memnuniyetsizlik görmeye başladık. Benzer durum önümüzdeki birkaç aylık döneme dair beklentiler için de geçerli. Yaklaşık bir yıl önce kişisel ekonomilerinde kötüye gidiş olacağını düşünenlerin oranı AB segmentinde ülke ortalamasına göre daha düşük idi. 10 ay sonra ise durum tersine döndü. AB, genel topluma göre daha umutsuz.
Üst sosyoekonomik grupların tüketici olarak karşılaştıkları bu ekonomik erozyon, üzerine çok düşünülmesi gereken bir değişim. Gelir dağılımında daha dengeli bir tablo olması elbette her ülkenin hedefi, ancak yoksullaşarak değil zenginleşerek eşitlenmeyi amaçlamalıyız.”
Araştırmanın Metodolojisi
Bu dosyada paylaşılan veri ve bulgular Ipsos tarafından gerçekleştirilen ANTİKRİZ MONİTÖRÜ ve IPSOS HANE PANELİ çalışmasından derlenmiştir.
Ipsos Anti Kriz Monitörü: Araştırma 18 yaş üstü İBBS 1 düzeyinde Türkiye temsili 800 birey ile online anket yöntemi (CAWI) üzerinden 2 haftalık olarak gerçekleştirilmektedir. Araştırmanın istatistiki hata payı, 95 güven aralığında ± 3.5’tir. Veriler, ADNKS 2019 verilerine (yaş, cinsiyet, eğitim ve İBBS1 12 bölge) göre ağırlıklandırılmaktadır. Bu dosyadaki veriler 21 Kasım-2 Aralık 800 kişi ile yapılan dönemin sonuçlarını içermektedir.
Ipsos Hane Paneli: Araştırma Türkiye’yi temsil edecek şekilde seçilmiş 14,000 haneden oluşan bir örneklem olup, hane içi satın alım verilerini içermektedir.
Bu dosyadaki veriler 2013-2022 dönemi verilerini içermektedir.
