Türkiye Yaşlanıyor, Fırsat Penceresi Kapanıyor!

Türkiye’nin nüfusu, 2024 sonu itibariyle bir önceki yıla göre 292 bin 657 kişi artarak 85 milyon 664 bin 944 kişiye ulaştı. 2023 yılında binde 1,1 olan nüfus artış hızı, 2024’te binde 3,4’e yükselmesine rağmen, son yıllarda binde 12-14 seviyelerinde bulunan ortalamanın belirgin şekilde altında kaldı. Bu veriler, Türkiye’nin “demografik fırsat penceresi” olarak adlandırılan ve ekonomik gelişme için kritik olan dönemin sonuna yaklaştığına işaret ediyor.

Genç nüfus azalıyor

Türkiye’de genç nüfusun oranı gün geçtikçe azalıyor. 2024 sonunda ortanca yaş, 10 yıl öncesine göre 3,4 yıl artarak 34,4 yıla yükseldi. 2007’de 28,3 olan ortanca yaş, yaşlı nüfusun artışı ve doğum oranlarındaki azalma nedeniyle sürekli olarak yükseliyor.

Çalışma çağındaki nüfus oranı 2024 sonunda yüzde 68,4 olarak hesaplanırken, bu oran 2016’da zirveye ulaşan yüzde 68 seviyelerinde sabit kaldı. Ancak 0-14 yaş grubunun toplam nüfusa oranı 2007’de yüzde 26,4 iken, 2024 sonunda yüzde 20,9’a geriledi. Bu durum, gelecekte çalışma çağına gelen nüfusun hem oransal hem de sayısal olarak azalacağını gösteriyor. 2019’da 19,2 milyon olan 0-14 yaş grubu nüfusu, 2024 sonunda 17,9 milyona düştü.

Nüfus piramidi “Fıçı” modeline dönüştü

Son yıllarda salgın ve yabancı göçü nedeniyle nüfus artış hızı dalgalanmalar gösterdi. 2019’da binde 13,9 olan artış hızı, 2020’de binde 5’e kadar geriledi. 2022’de binde 1,1 ile en düşük seviyeye ulaştıktan sonra 2023’te binde 1,1 ve 2024’te binde 3,4 olarak hesaplandı.

Nüfus piramidindeki değişim de dikkat çekici. 0-5 yaş aralığındaki çocuk sayısında belirgin bir azalma yaşanıyor. Piramit, “fıçı-varil” modeline dönerek düşük doğum oranları, artan yaşam beklentisi ve yaşlanan nüfus trendine işaret ediyor.

Bağımlı nüfus oranı arttı

Nüfus değişimini gösteren bir diğer önemli faktör yaş bağımlılık oranı. 2024 itibariyle toplam yaş bağımlılık oranı yüzde 46,1 olarak hesaplanırken, bu oran 2007’de yüzde 50,4 seviyesindeydi. Çocuk yaş bağımlılık oranı 2024’te yüzde 30,6’ya düşerken (2007’de yüzde 39,7), 65 yaş ve üzeri bağımlılık oranı yüzde 15,7’ye yükseldi (2007’de yüzde 10,7).
Uzmanlar, Türkiye’nin üretken nüfusu azalmaya başlamadan önce ekonomik dönüşümün tamamlanması gerektiğini vurguluyor…

Köyler boşalıyor

TÜİK verilerine göre Türkiye’de erkek nüfusun oranı yüzde 50,02 (42 milyon 853 bin 110 kişi), kadın nüfus oranı ise yüzde 49,98 (42 milyon 811 bin 834 kişi) olarak belirlendi. İl ve ilçe merkezlerinde yaşayan nüfus oranı yüzde 93,4’e çıkarken, belde ve köylerde yaşayanların oranı yüzde 6,6’ya geriledi.

2008’de 4 kişi olan ortalama hane halkı büyüklüğü, 2024 sonunda 3,3 kişiye düştü. Geçmişte Hakkari ve Şanlıurfa gibi illerde 5 kişiyi aşan hane halkı ortalamaları 2024 itibariyle tüm illerde 5’in altına geriledi. En büyük hane ortalaması 4,8 kişiyle Şırnak’ta, en küçük ise 2,5 kişiyle Çanakkale ve Giresun’da kaydedildi.

İstanbul nüfusu 16 milyona yaklaştı

2024’te İstanbul’un nüfusu 15 milyon 701 bin 600 kişiye ulaştı. Ankara’nın nüfusu 5 milyon 864 bin, İzmir’in 4 milyon 493 bin, Bursa’nın 3,2 milyon ve Antalya’nın 2,7 milyon olarak belirlendi. Türkiye’nin en az nüfuslu ili ise 83 bin 676 kişi ile Bayburt oldu.

Türkiye’de ikamet eden yabancı nüfus, bir önceki yıla göre 89 bin 996 kişi azalarak 1 milyon 480 bin 547 kişiye geriledi. En fazla azalma Irak, Afganistan ve Rus vatandaşlarında görüldü.