Çocuklar yapay zekayı yetişkinlerden üç kat hızlı benimsiyor
Yapay zeka artık yalnızca yetişkinlerin iş yapış biçimlerini değil, çocukların öğrenme, oyun oynama, bilgiye erişme ve dünyayla ilişki kurma biçimlerini de dönüştürüyor. UNICEF’in 10 ülkeden elde edilen yeni verilere dayanan analizine göre, dünya genelinde en az 20 milyon çocuğun yapay zeka kullandığı tahmin ediliyor. Üstelik çocukların bu teknolojiyi benimseme hızı, yetişkinlerin benimseme hızının üç katını aşıyor.
Veriler, çocukların yapay zekayı özellikle öğrenme süreçlerinde aktif biçimde kullandığını ortaya koyuyor. Yaklaşık 13 milyon çocuk, yapay zekadan öğrenme ve ödev süreçlerini desteklemek için yararlandığını belirtirken; 2 milyondan fazla çocuk, yani her 10 çocuktan biri, kendilerini endişelendiren konularda tavsiye almak için yapay zekaya başvurduğunu ifade ediyor.
Ancak çocukların yapay zeka ile kurduğu bu hızlı ilişki, önemli riskleri de beraberinde getiriyor. UNICEF, yapay zekanın çocuklara öğrenme, yaratıcılık ve oyun alanlarında yeni fırsatlar sunabileceğine dikkat çekerken; bilişsel gelişim, duygusal bağımlılık, mahremiyet ve zarara maruz kalma gibi alanlarda etkilerin henüz tam olarak anlaşılmadığını vurguluyor. Kurum, bugün bir neslin küresel ölçekte devam eden bir deneyimin içinde büyüdüğüne işaret ediyor.
Çocukların kendileri de risklerin farkında
Araştırmaya göre 10 ülkede çocukların üçte biri, yapay zekanın dolandırıcılık, kandırma veya yanlış bilginin yayılması amacıyla kullanılmasından endişe duyuyor. Her dört çocuktan biri ise görüntü veya videolarının yapay zeka ile üretilen ya da manipüle edilen cinsel içerikli deepfake içeriklere dönüştürülmesinden korktuğunu belirtiyor.
UNICEF’e göre temel sorunlardan biri, çocukların yapay zeka sistemlerine giderek daha fazla maruz kalmasına rağmen bu sistemlerin nasıl tasarlandığı, hangi iş modelleriyle çalıştığı ve çocuk verilerinin nasıl kullanıldığı konusunda sınırlı kontrol gücüne sahip olmaları. Kurum, zayıf yönetişim düzenlemelerinin etkilerini ilk hissedecek ve sonuçlarıyla en uzun süre yaşayacak grubun çocuklar olacağına dikkat çekiyor.
İlk Yapay Zeka Yönetişimi Küresel Diyaloğu öncesinde hükümetlere, özel sektöre ve paydaşlara çağrıda bulunan UNICEF; çocuk haklarının küresel yapay zeka yönetişimi süreçlerine dahil edilmesi gerektiğini vurguluyor. Kurum, yapay zekanın çocukların gelişimi ve refahı üzerindeki etkilerine ilişkin araştırmaların artırılmasını, yapay zeka destekli cinsel sömürü ve istismara karşı yasal çerçevelerin güçlendirilmesini, sistemlerin güvenlik ve şeffaflık ilkeleriyle tasarlanmasını ve çocuklar ile ebeveynler için yapay zeka okuryazarlığının geliştirilmesini öneriyor.
UNICEF’e göre yapay zeka konusunda bugün alınacak kararlar, önümüzdeki yıllarda çocukların güvenliğini, mahremiyetini, refahını ve fırsatlara eşit erişimini belirleyecek.
Araştırmanın Metodolojisi
Bu kısa rapor; UNICEF Strateji ve Kanıt Ofisi – Innocenti, ECPAT International ve INTERPOL tarafından yürütülen ve Safe Online tarafından finanse edilen Disrupting Harm Phase 2 araştırma projesinin ikinci aşamasından elde edilen anket verilerine dayanıyor. Analize dâhil edilen ülkeler: Ermenistan, Brezilya, Kolombiya, Dominik Cumhuriyeti, Ürdün, Meksika, Karadağ, Kuzey Makedonya, Pakistan ve Sırbistan’dır.
Burada sunulan tahminler, UNICEF ve IPSOS tarafından bu 10 ülkede gerçekleştirilen ulusal temsiliyete sahip hane halkı araştırmalarına dayanıyor. Her ülkede, 12-17 yaş arası yaklaşık 1.000 internet kullanıcısı çocuk ve 1.000 ebeveyn/bakım veren ile anket yapılmıştır. Örnekleme tasarımı, ulusal düzeyde tam veya tama yakın kapsama (yüzde 91-100) sağlayacak şekilde hazırlanmıştır.
