Teknoloji devleri için “haber vergisi” dönemi başlıyor
Dijital platformlar ile medya kuruluşları arasındaki güç dengesi yeniden yazılıyor. Anthony Albanese liderliğindeki Avustralya hükümeti, haber içeriklerinden gelir elde eden teknoloji devlerine yönelik dikkat çekici bir düzenlemeyi gündeme taşıdı. Yeni yasa tasarısı, Meta, Google ve TikTok gibi platformları yerel medya kuruluşlarıyla ödeme anlaşması yapmaya zorluyor.
Tasarıya göre söz konusu şirketler, yayıncılarla gönüllü ticari anlaşmalar yapmadıkları takdirde Avustralya’daki gelirleri üzerinden yüzde 2,25 oranında vergi ödemekle yükümlü olacak. Düzenlemenin temel amacı ise haber içerikleri üzerinden trafik ve reklam geliri elde eden platformların, gazeteciliğin finansmanına doğrudan katkı sunmasını sağlamak.
“Haber içerikleri ücretsiz bir kaynak değil”
Başbakan Albanese, büyük dijital platformların haber içeriklerinden ciddi ekonomik değer elde ettiğine dikkat çekerek, bu değerin medya kuruluşlarına yansımadığını vurguluyor. Hükümetin yaklaşımı net: Platformlar ya masaya oturacak ya da zorunlu ödeme mekanizması devreye girecek.
Yeni modelin hayata geçmesi halinde Avustralya’daki medya ekosistemine yıllık yaklaşık 250 milyon dolarlık bir kaynak yaratılması hedefleniyor. Bu yönüyle düzenleme küresel ölçekte dijital platformların sorumluluklarına dair yeni bir çerçeve sunuyor.
Türkiye için potansiyel 100 milyon doların üzerinde
Benzer bir modelin Türkiye’ye uyarlanması halinde ortaya çıkabilecek tablo ise dikkat çekici. Dijital medya yatırımlarının 2025 itibarıyla 200 milyar TL’ye yaklaştığı Türkiye’de, bu bütçenin yarısından fazlası küresel platformlara yönelmiş durumda. Buna karşın haber içerikleri mevcut yasal çerçevede “eser” olarak tanımlanmadığı için telif mekanizması işlemiyor.
Yaklaşık 62,3 milyon Instagram, 57,9 milyon YouTube ve 44,9 milyon TikTok kullanıcısına sahip Türkiye’de, kullanıcı ölçeği Avustralya nüfusunun çok ötesine geçmiş durumda. Üstelik günlük ortalama 4 saat 4 dakikalık ekran süresiyle Türkiye, Avrupa’da ilk sırada yer alıyor.
Bu veriler ışığında benzer bir düzenlemenin Türkiye’de uygulanması halinde medya kuruluşlarına yıllık 100 milyon doların üzerinde bir kaynak aktarımı mümkün görünüyor.
Platformlar temkinli: “Zaten karşılıklı fayda var”
Öte yandan teknoloji şirketleri düzenlemeye mesafeli yaklaşıyor. Meta, daha önce benzer bir süreçte Avustralya’daki “haber” sekmesini kaldırarak ödeme yükümlülüğünden kurtulmuştu. Şirket, yeni düzenlemeyi bir “dijital hizmet vergisi” olarak tanımlarken, haber içeriklerinin platformlara zaten gönüllü olarak yüklendiğini ve yayıncıların bundan trafik elde ettiğini savunuyor.
Google ise halihazırda Avustralya’da 90’dan fazla yerel yayıncıyla ticari anlaşmalar yürüttüğünü belirterek, yeni bir zorunluluğun gereksiz olduğunu ifade ediyor.
Avustralya’nın attığı bu adım, uzun süredir tartışılan “haber içeriklerinin dijital platformlar karşısındaki değeri” meselesini yeniden gündemin merkezine taşıyor. Bu hamlenin yeni bir küresel oyun kuralına dönüşüp dönüşmeyeceğini ise önümüzdeki süreç belirleyecek.
