ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) yıllardır ilaçların yan etkilerini tespit etme konusunda hastaların ifadelerine, doktorların tuttuğu istatistiklere ve ilaç firmalarının raporlarına başvuruyor. Tahmin edeceğiniz gibi sadece Türkiye’de yaşayan bizler değil, ABD’de yaşayanlar da sağlıkla ilgili konularda veya ilaçlarla ilgili bilgi alma ihtiyacında ilk iş olarak Google araması yapıyorlar. Türkiye’deki internet kullanıcılarının internet ve sosyal medyayı sağlık bilgisi alma amaçlı nasıl kullandığı ve bu bilgilerden nasıl etkilendiği konusunda yapılmış 8.000 kişilik anketin detaylarına buradan ulaşabilirsiniz.
Türkiye’de arama motorları arasında pazar payı %90-95 dolayında olan Google, dünya genelinde de %70’ten fazla pazar payına sahip. Google arama trendleri sayesinde herhangi bir arama teriminin yıllar, aylar ve hatta günler bazında aranma hacimlerinin trendini görme şansına sahibiz. Google, bu araç ile sunduğu verinin ötesinde bir “büyük veri”ye sahip şüphesiz. Dünyanın herhangi bir yerinde yayılmakta olan bir salgın hastalığı öngörme ve hatta tespit etme konusunda sadece Google değil, özellikle büyük bir kullanıcı kitlesine sahip başka platformlar da imkanlarını kullanıyorlar. Wikipedia’nın bundan bir süre önce BBC Health’te paylaştığı haberin detaylarını okuduğumuzda, salgın hastalıkları geleneksel yöntemlerden yaklaşık 1 ay önce tahmin edebildiklerini öğreniyoruz.
FDA yetkilileri 9 Haziran’da kıdemli Google araştırmacısı Evgeniy Gabrilovich ile advers ilaç reaksiyonlarını saptamada (yan etkileri) arama sorgusu verilerinin kullanılması ile ilgili bir görüşme yaptılar. Veri madenciliği konusunda uzmanlaşmış Google’ın kıdemli araştırmacısı Evgeniy Gabrilovich, ilaç reaksiyonları için taramaya Yahoo!’dayken başlamış. Kendisinin de katkıda bulunduğu; 2013 tarihli Journal of Medical Internet Research Dergisi’nde yayınlanan bu makale, 2010 yılından itibaren 176 milyon tekil Yahoo! kullanıcısının sorgularının ve arama verilerinin analiz edilerek ulaştığı sonuçları gösteriyor. Örnek olarak “kramplar”, “kilo alma” ve “yorgunluk” aramaları daha önceden görülmemiş yan etkileri ortaya çıkarmış. Bunlar, bir ilaçla tedaviye başladıktan sonra görülen yan etkilerdir. Başka arama verileri, XYZ antidepresan ilacını kullanan hastaların ilacı aramasından 6 ila 10 hafta sonra “uykusuzluk şikayeti” araması yaptığını göstermiştir.
İlaç sektörü yıllardır internet üzerinde ilaç reaksiyonları ile ilgili yararlı işaretler bulmak amacıyla çalışıyor. “Eğer doğru teknoloji ile noktaları birleştirirseniz, sorunları çok çok önceden görebilirsiniz.” diyor Treato CEO’su İdo Hadari. Treato; online hasta forumlarını inceleyerek bu raporları ilaç firmalarına satıyor.
Son olarak Haziran ayında FDA’in ilaç yan etkileri konusunda sağlık forumlarını izlemek için online hasta bilgi paylaşımı platfromu olan PatientsLikeMe ile yaptığı işbirliğini duyurduğunu da ekleyelim.
