Seçim ekranlarından ne bekliyoruz?
Mustafa Dalcı / Userspots Kurucusu
24 Haziran gecesi saat 19–20 civarlarında Yüksek Seçim Kurulu’nun onayıyla birlikte hayatımıza, hızlıca sonuçları aktarmaya çalışan spikerler ve ekranda seçim sonuçlarını aktarmak için kullanılacak dairesel ve bar grafikler, yüzdeler, renklerle donatılmış Türkiye haritaları girecek. O gece ve sonraki bir kaç hafta boyunca ana gündemimiz olacak sonuçları daha anlamlı ve anlaşılabilir şekilde sonuçları sunmak için yapılabilecekleri listeledim.
Basit Grafikler, Akmayan Yazılar
TV ekranlarında, animasyonlar ve 3 boyutlu kullanımlar bir zorunlulukmuş gibi her TV’e karşımıza çıkıyor. Oysa bilgi yoğun olmayan, okunabilirlik ve hiyerarşi kurallarının temel alındığı basit grafiklerden oluşan ekranlar karşısında izleyici kendisini daha rahat hissediyor. Görsel algımızın bir sınırı var ve bu sınırı seçim akşamı zorlamamak her TV’nin ana odağı olmalı.
Yine Türkiye’deki kanalların çoğunda altta akan bir bant ile sürekli sonuçların iletilmeside beklenen eklentiyi yaratmıyor. Amerika’daki kanallarda genellikle aynı anda 1 eyalet hakkında bilgi veren alt bantlar daha sık kullanılıyor.
Karşılaştırma
Türkiye’deki seçim sonuçlarını açıklayan TV ve web siteleri sadece mevcut durumu göstermeye odaklanıyor. Oysa seçimi anlamlı kılan şeyler önceki seçimlerle bu seçim arasındaki farklar.
Özellikle Türkiye haritasında iller ve ilçeler bazında gördüğümüz harita aslında bize çok fazla bilgi vermiyor. Bu haritayı da karşılaştırma amacıyla kullanabilmek mümkün. İngiltere seçimlerinde aşağıda gördüğünüz görselde haritadaki noktalı alanlar bir önceki seçime göre farklı çıkan sonuçları ifade ediyor.
Ekranlarda haritanın yanında oy oranlarındaki ve milletvekili sayılarındaki karşılaştırmaları da sürekli bilgi olarak verilebilir.
Önceki seçimlere göre oran farklılıkları…
Toplam milletvekili sayısı bu seçimde artacağı için belki çok anlamlı olmayacak ama milletvekli sayılarındaki değişimi de karşılaştırmalı olarak görmek izleyiciler için faydalı olacaktır.
Sadece bir önceki seçimle değil tarihi karşılaştırmalar da hafıza konusunda izleyicilere yardımcı olacaktır. “X partisinin 1972’den bu yana aldığı en fazla oy oranı”, “Katılım oranı son X’yılın en iyisi” gibi içerikleri de sunmak faydalı olacaktır.
Rakamların Yanında Yardımcı Bilgiler
Ekranda sadece rakamlar ve grafikleri göstermenin yanında eklemelerle TV karşısındaki izleyicilerin soru işaretlerini ekran üzerindeki ufak bilgilendirmelerle de çözebilirler.
Tek başına iktidar için kaç milletvekiline ihtiyaç var? X partisinin barajı geçmesi için kaç oya daha ihtiyaç bulunuyor? Böyle devam ederse nasıl bir projeksiyon ortaya çıkacak? İzmir’den gelecek oylar bir şeyleri değiştirebilir mi? Bu tarz soru işaretlerini cevaplamak için rakamların gösterildiği yerlerin yanında ufak bilgilendirme alanlarıyla bu sorular cevaplanabilir.
Örneğin hükümet kurmak için, tek başına iktidar olmak için kaç milletvekiline ihtiyaç var bilgisini milletvekili dağılımında gösterebilir.
Hesaplama Yerine Bilinme
Jacob Nielsen ile Ralph Molich’in 10 Heuristics makalesindeki maddelerden biri “Hatırlanma Yerine Bilinme” dir. Bu madde bize kullanıcının hafıza yükünü minumuma indirecek şekilde aksiyonlar, objeler ve opsiyonlar görünür olması gerektiğini söyler. Kullanıcı bir diyalogdan diğerine geçtiğinde bazı bilgileri hatırlamak zorunda kalmamalıdır.
Bu maddenin seçim versiyonunu da “Hesaplama Yerine Bilinme” diye adlandırabiliriz. Seçim akşamı da ekranlarda izleyicilerin herhangi bir hesaplama yapmasına gerek kalmadan bu tarz rakamsal farklılıklar iletilmelidir.
Başbaşa Giden Mücadeleler
Ankara’lılar için 2014 belediye seçimleri sonuçları 12 saatlik amansız bir mücadeleye dönüşmüş ve sonuçlar sabah 5’de alınabilmişti. 2016 Referandumu’nda da İstanbul ve Ankara’nın Evet’den Hayır’a dönmesi süreci de benzer bir ilgiyle takip edilmişti. Genelde bir kazananın olduğu yapılarda bu başabaş mücadeleler daha keyifli takip edilse de bir aksiyon filmine dönüşme olasılığı yüksek başabaş mücadeleleri ekrandan anlık takip edebilmek de iyi bir fikir olabilir.
En’ler, İyiler, Kötüler
Son olarak yine seçim akşamında konuşulacak konuları çeşitlendirebilmek adına partilerin, ittifakların en iyi ve en kötü performans gösterdiği il, ilçe ve bölgelerin de sunulması “en’leri” görmek ve karşılaştırmayı seven izleyiciler için faydalı olabilir.
İyi Seçimler!
Seçim akşamı hep birlikte sonuçları takip edeceğiz, biz de o sırada sonuçlara bakmanın yanında ekranları da analiz ediyor olacağız, seçim sonrası da analizleri bir yazıya dönüştürerek karşınızda olacağız. Seçimlerin ülkemizin geleceği için hayırlı olması dileğiyle!
